Dendermonde en Ros Beiaard–Knettergek?

 

Stilaan maar zeker gaat het enthousiasme over de voor 24 mei 2020 geplande Dendermondse Ros Beiaardommegang in de stad steeds meer in crescendo. Ze lijkt merkwaardig genoeg zelfs in deelgemeente Baasrode naar ongekende hoogte te gaan. En daar staat men al eeuwen vijandig tegenover de stad. Het lijkt wel of alle verenigingen, vele lokale bedrijfjes en gewone stadsbewoners in de ban zijn geslagen van die passie voor ‘ons peird’ zoals men het Ros Beiaard lokaal veelal omschrijft.

Al zeker een bijna 600 jaar oude traditie

Het Ros Beiaard slaat op een Frankische sage uit de periode van keizer Karel de Grote (742-814) en het riddergeslacht Aymon met het paard Beiaard (Bayard) waarbij Reynout, de oudste zoon van Aymon, na een geschil met de keizer als zoenoffer zijn paard in de rivier laat verdrinken. Hier in Dendermonde is dat dan de Dender.

DSCN5955

Het Ros Beiaard gaat met zekerheid straks als bijna 600 jaar door Dendermonde en is dan ook onlosmakelijk verbonden met de ziel van de stad haar inwoners.

Zoals trouwens ook in Ath in Henegouwen waar het paard jaarlijks met kermis wordt losgelaten. In Maastricht en Dinant verdrinkt dat paard dan uiteraard in de Maas. De legende is vrij goed gekend en leeft op veel plaatsen in Nederland, England, Frankrijk – vooral in het Franse zuiden met de stad Montauban – en ook België maar nergens is dit zo intens als in Dendermonde waar al eeuwen een Ros Beiaardommegang plaats heeft.

Een eerste in de stedelijke archieven gevonden stadsrekening over die ommegang dateert van 1461 en de huidige kop van het paard is gemaakt in 1540. Vroeger was er normaal alleen een Ros Beiaardommegang bij speciale gelegenheden zoals op 28 augustus 1807 ter gelegenheid van de verjaardag van keizer Napoléon Bonaparte – die niet opdaagde –  (1) maar tegenwoordig is dat om de tien jaar. En het Dendermondse paard mag ook de oude stad, intra muros, niet verlaten.

Immaterieel werelderfgoed

En wanneer op het einde van de ommegang het paard terug naar zijn staanplaats wordt gedragen dan plegen vele stedelingen een flinke traan weg. Zakdoeken zijn er dan heel populair. Typerend is bovendien dat alle stedelingen of die nu magistraat, ondernemer of een werkloze leefloner zijn even enthousiast zijn over het gebeuren. Het overstijgt de klassen. .

Geen toeval dus dat Unesco, de voor cultuur verantwoordelijke organisatie van de VN, het Ros Beiaard in 2005 uitriep tot onderdeel van het Orale en Immaterieel Werelderfgoed. Iets waar men in de stad uiteraard zeer fier over is.

DSCN5956

Vele uren in zo’n houding op het Ros Beiaard blijven zitten is niet simpel en vergt oefening. Hier de gebroeders Van Damme in 2010.

Woensdag werden dan de nieuwe Vier Heemskinderen aan het publiek voorgesteld. En dat gebeurde niet zomaar. Het moeten immers vier jongens zijn die elkaar opvolgen, in Dendermonde geboren zijn, er steeds gewoond hebben met ouders en liefst ook grootouders die bovendien eveneens in de stad geboren zijn. Ze moeten ook tussen de 7 en de 21 jaar oud zijn.

En met zijn nu 45.000 Dendermondenaars lijkt dat voor een buitenstander misschien een onmogelijke zaak maar ook dit jaar waren er weer vijf gezinnen kandidaat. Met een die zelfs vijf elkaar opvolgende jongens heeft. En niet alle gezinnen stelden zich trouwens kandidaat. En nochtans is heemskind zijn geen gemakkelijke opdracht.

Het is urenlang repeteren, kinesitherapie ondergaan, een ijzeren op maat gemaakt kostuum passen en dragen. En op een hoog en erg groot paard plaats nemen is ook geen sinecure. Het paard weegt namelijk 800 kilogram. De Ros Beiaardommegang duurt enkele uren en je moet blijven zitten. En dan zijn er de vele publieke optredens vooraf. Maar in ruil wordt je in de stad dan wel wereldberoemd.

DSC_0798

De gebroeders Cassiman Maarten, Wouter, Stan en Lander zijn de nieuwe vier heemskinderen voor 2020.

De familie die dit jaar het beste aan de serie criteria van het Ros Beiaardcomité voldeed was de familie Cassiman met de kinderen Maarten, Wouter, Stan en Lander. En zij kregen al direct niet alleen de lokale pers over zich heen maar zelfs de nationale media van VRT en VTM. Een persdrukte die wat de kinderen betrof allemaal leek mee te vallen.

Franki Hervent

Wel blijkt Franki Hervent, de regisseur van de twee optochten, vanaf dit jaar niet meer betrokken te zijn bij de Ros Beiaardommegang. Tientalen jaren lang was deze als hoofd van de Toeristische Dienst de kracht achter de Dendermondse stoeten, de jaarlijkse reuzenommegang Katuit en die van het Ros Beiaard. Hij is de man die Katuit groot maakte tot wat het nu is, een professioneel gemaakte klassieke en erg populaire historische stoet.

Een verdienste die in de stad bij sommigen niet altijd op veel erkenning kon rekenen. Zeker toen hij ooit op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen van oud-burgemeester Norbert De Batselier (SPA) ging staan. Waarna men vanuit CD&V een weinig fraaie campagne tegen de man op gang trok.

Wat dan in november 2003 voor het Gentse hof van beroep zelfs eindigde met een opschorting en dus geen straf voor wat een futiliteit was. De symbolische stok waarmee men een hond dacht te moeten slaan.

DSC_0554

Franki Hervent, gewezen regisseur, is niet langer betrokken bij de nieuwe Ros Beiaardommegang. Zijn rol bij de Dendermondse ommegangen wordt definitief overgenomen door Patrick Segers.

De reden voor het stopzetten van de samenwerking is volgens leden van het Ros Beiaardcomité en de Pijnders, de dragers van de reuzen en het paard, vooral de slechte samenwerking tussen hem en de Toeristische Dienst en het secretariaat van het Ros Beiaardcomité die elkaar overlappen.

Moeilijke relatie

Een relatie die eerder al bijwijlen problematisch was en deels met botsende karakters te maken had. Het is een breuk die de Pijnders wel betreuren. “Wij konden altijd op de man rekenen als er problemen waren. Het is spijtig”, klinkt het daar.

Elders ziet men ook een generatiekloof. “Het huidige diensthoofd Patrick Segers is onder hem speciaal aangetrokken als medewerker voor die ommegang. Geleidelijk aan is Patrick uitgegroeid tot de man die het ook kan en weet waarheen hij met die stoeten heen wil. Hervent is de man van het verleden en bovendien al meer dan 12 jaar met pensioen. Deze zomer was de toestand onhoudbaar geworden”, stelde een lid van het Ros Beiaardcomité.

Het nieuws kwam woensdagavond dan ook als een grote schok en velen waaronder burgemeester Piet Buyse wilden er niet veel over vertellen. Het is alsof beide ommegangen hun geestelijke vader verloren en nu onder een nieuw bewind het zullen moeten waarmaken.

En gezien de grote belangstelling van de nationale media – waar voorheen amper interesse was – lijkt dit goed te lukken. En het huidige lokale enthousiasme toont dat eveneens. De kans is echter ook dat dit afscheid zal leiden tot een jarenlange juridische conflict tussen de betrokkenen over allerlei rechten.

Velen dragen hun steentje bij

Ondertussen neemt de gekte voor het paard overal toe. Zo is er de brouwerij Vicaris die speciaal voor de gelegenheid een vlasbier, het Ros Beiaard Feestbier produceerde. “We hebben achter onze brouwerij een braakliggend stuk grond en hebben daarop vlas gekweekt en na een serie experimenten is het ons gelukt om een bier met vlas te maken. Geen vlasbier zoals in Kortrijk waar geen vlas bij te pas komt”, zegt Claire Dilewyns van brouwerij Vicaris.

DSC_0777

Vader Vincent en dochter Claire Dilewyns samen met burgemeester Piet Buyse en de Zeelse Vlegeldorsers en Vlasbewerkers proeven samen van het vlasbier. Een uniek product want nooit voorheen gebruikte immers vlas bij de productie van bier.

Het bier is vrij bitter, blond en bezit een alcoholgehalte van 6,5°. Het wordt bovendien deels artisanaal gemaakt. Zo gebeurde het bewerken van het vlas met de hulp van de Zeelse Vlegeldorsers en Vlasbewerkers een vereniging uit het naburige Zele die zich specialiseert in de oude vlasbewerkingsmethodes.  

Ook koekjesproducent Leo Borms heeft met zijn koekjesfabriek la Confiance een speciaal koekje op de markt gebracht. En dan is er verder o.m. nog Carlos Koffie van Carlos Lijnneel – en man die uren en boeiend kan vertellen over de wondere wereld van de koffieboon – en dochter Bo Lijnneel die een speciale mengeling maakten onder de naam ‘Ros Beiaard koffie’.

Rosse buurten

Opmerkelijk zijn echter de plannen rond de de wijken en deelgemeenten en hun paard waarbij de stedelijke Culturele Dienst, vzw Cirq, acteur en stadsbewoner Dominique van Malder en vele buurtcomités om een eigen soort ommegang maken, Rosse Buurten de Stoet der Stoeten.

DSC_0791

De Orde van de Stalhouders met hun paard, het Peird van den Halt genoemd. Gaat tegenwoordig elk jaar mee in de lokale Bloemencorso. Ook zij hebben hun vier ridders en gaan op 26 april mee in die alternatieve stoet van de Rosse Buurten.

Die gaat uit op 26 april, dus vier weken voor de Ros Beiaardstoet, waarbij de buurten en deelgemeenten ieder hun eigen paard van stal halen en ermee in groep door het stadscentrum trekken.

Veel buurten zoals de wijken het Keur en de Donckstraat en de deelgemeenten Grembergen, Appels, Sint-Gillis en Baasrode hebben of hadden ieder al jaren trouwens een eigen paard. Zo heeft Sint-Gillis enkele jaren geleden haar paard terug van stal gehaald en weten op te kalefateren. 

Het idee is die buurten zo nader tot elkaar te brengen en nog nauwer bij het ganse gebeuren te betrekken. Daarbij doen ook enkele scholen, en de twee stedelijke academies mee. Het belooft leuk en prachtig te worden. 

Wel is er hier herrie over waar de stoet zal aankomen. Sommigen bij die buurtcomités wilden die laten eindigen op de Grote Markt, anderen, en dan vooral de Pijnders en Franki Hervent, waren daar tegen.

DSC_0800

Gustaaf Mannaert, deken van de Gilde der Vrije Pijnders. Pijnders waren zoals ook elders in Vlaanderen waaronder Brugge origineel dokwerkers. Dendermonde had vroeger ook drie havens met als voornaamste die aan het sas op de Dender.

Voor Gustaaf Mannaert, deken van de Gilde der Vrije Pijnders, is dit moeilijk te aanvaarden. Zo stelt hij: “Ze noemen zich de Rosse Buurten en dat zijn toch hoerenbuurten en dan noemt men zich ook nog eens de Stoet der Stoeten, een maand voor de Ommegang. Kom zeg, het Ros Beiaard is de stoet der stoeten. Het initiatief is tof maar kan daarom niet op de Grote Markt eindigen.” De zaak is nog niet door de stad beslist maar dit zou eerstdaags bekend gemaakt worden.

Eigen compositie

En dan zijn er rond de Ros Beiaardommegang nog een ganse serie acties gepland van allerlei individuen en verenigingen. Zo is er Dietrich Van Akeleyen en het DSO ensemble die een nieuwe compositie maakte waarbij hij enkele lokale volksliederen rond de oude tradities zoals de Banier, de Knaptand en het Ros Beiaardlied tot iets voor koor en orkest verwerkte. 

Speciaal is ook zeker Ken Callebaut die het middeleeuwse Dendermonde met playmobilonderdelen aan het creëren is en recent al enkele van de oude historische gebouwen aan geïnteresseerden toonde. Een voorsmaakje was recent al te zien.

DSC_0786

Ken Callebaut is bezig om de oude Dendermondse binnenstad geheel aan het doen herleven door middel van playmobilfiguurtjes.

En dan is er verder o.m. de lokale filatelistische kring die recent ‘Ons peirt en zijn familie,’ een boek met veel oude foto’s en documenten, uitgaf. Met natuurlijk een speciale voor de gelegenheid gemaakte postzegel. En ook de poppenspelers van Kalleke Step gaan een eigen nieuwe vertoning van hun poppentheater brengen, deels met koorgezang. De stad is dan ook vol van ideeën rond het Ros Beiaard en wordt zo te zien steeds meer knettergek.

Willy Van Damme

1) De Grote Markt noemde toen Place de la République. Reynout heet in het Frans Renaud en het Italiaans Rinaldo. Het verhaal van het Ros Beiaard komt uit de Chanson de Geste waarvan de oudste gekende versie dateert uit de 12de eeuw. Het is het begin van de Franse literatuur.

Van de legende zijn ook sporen terug te vinden in de Engelse literatuur, o.m. in de 14de eeuwse Canterbury Tales van Geoffrey Chaucer. Er was ooit zelfs een goed gekend Brits ras van renpaarden dat Bayardo noemde en zeer succesvol was.

Overname door provincie van Baasroodse scheepswerven rond

De overname van de inboedel van de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode door de provincie Oost-Vlaanderen is eindelijk rond en werd deze namiddag op het Dendermondse stadhuis getekend.

DSC_0780

Vandaag werd in de trouwzaal van het Dendermondse stadhuis het samenwerkingsakkoord getekend tussen de provincie, de stad en de vzw’s Scheepvaartmuseum Baasrode en de School voor Scheepsmodelbouw. Van links naar rechts: Els Verwaeren, schepen van Cultuur, Jan Annemans, voorzitter van het Scheepvaartmuseum, provinciaal gedeputeerde Annemarie Charlier, Dendermonds burgemeester Piet Buyse en Koen De Vries, voorzitter van de School voor Scheepsmodelbouw. De provincie is nu ook via een systeem van bruikleen eigenaar van het onroerende goed van het scheepvaartmuseum.

Een zaak die bijna twee jaar aansleepte om vorm te krijgen. Met vanuit de vzw veel aarzelingen en scheldpartijen richting het provinciebestuur. Waarbij men vanuit het bestuur nog maar eens tevergeefse klachten bij de politie neerlegde tegen leden die hun optreden niet lusten. Wat bij de politie vragen deed oproepen over die vzw.

Centrum Vlaams varend erfgoed

De provincie ontvouwde nog onder het vorige bestuur met gedeputeerde voor Cultuur Jozef Dauwe (CD&V) grote plannen die de site moeten omvormen tot de plek waar het varend Vlaamse erfgoed niet alleen zal bewaard blijven maar dat men ook gaat uitbouwen tot het centrum voor dit Vlaamse verleden.

Een totale investering die op een twee miljoen euro wordt geschat en ook een onderzoekscentrum bevat met als basis het archief van de scheepswerf Van Damme. Een prachtzaak voor Baasrode die deze site eindelijk kan zien uitgroeien tot een unieke plek in België.

Zo is men nu begonnen met het herstel van de daken van het Atelier Van Praet – het centrum bestaat uit de twee naast elkaar gelegen werven Van Damme en Van Praet-Dansaert – met zijn oude machines daterend van de eerste helft van de 20ste eeuw. Een pareltje van industrieel erfgoed zoals er in Europa praktisch nergens te vinden is.

Je stapt het atelier binnen en je zit plots 100 jaar terug in de tijd. Het toont hoe men er toen met artisanaal smeedwerk en klinknagels binnenschepen maakte en zelfs schepen die met succes de Atlantische oceaan trotseerden.

DSC_0789

De herstelwerken aan het atelier Van Praet zijn vorige week gestart.

Voor de provincie is dit erfgoed dat men goed moet verzorgen. En na het mooie werk rond de provinciale windmolens – Mola in Wachtebeke – en de erfgoedsites in Ename en Velzeke rond het Frankische en Romeinse verleden van de regio is dit het vierde erfgoedproject welke zijn welverdiende uitbouw krijgt.

Veel geruzie

Maar dat liep helemaal niet van een leien dakje. Neen, rond de site werd er een ware oorlog gevoerd met talrijke klachten bij de politie en een serie wilde beschuldigingen van diefstal met daarbij zelfs bedreigingen. Reeds vanaf het eerste jaar van het bestaan van de vzw Scheepvaartmuseum in 1980 was er al een klacht wegens diefstal van de ene bestuurder tegen de andere.

Niet dat die klachten ooit bewezen werden en er sprake was van een veroordeling. Bepaalde figuren binnen de vzw hadden bij de politie dan ook een barslechte naam. Vooral de figuur van Jan Annemans, die op dit ogenblik voorzitter is – positie die door sommigen wordt betwist – is bij veel oud-leden de kop van jut. “Hij kan zelfs één steen doen vechten”, is de reactie van een vroegere vrijwilligster. Hij ontkent echter alles.

DSCN1485

De blinde Jan Annemans wordt door de vele gewezen vrijwilligers gezien als de voornaamste reden voor het al decennia aanslepende geruzie binnen de vzw.

De sfeer wordt nog het best weergegeven door de brief van 22 augustus gericht aan de leden en geschreven door gewezen secretaris Jozef De Haeck:

Op 13 augustus 2019 hebben Jeannine Van Haute en mezelf Jozef De Haeck hun ontslag als bestuursleden en vrijwilligers ingediend naar aanleiding onder meer van valse aantijgingen van de pas sinds 20 juli benoemde voorzitter Jan Annemans, aan het adres van ons….

En we konden ook niet langer overweg met zijn respectloos omgaan met de vrijwilligers die zich uitte door scheldwoorden en machinaties….. in zijn schrijven is sprake van verdwijning van machientjes eigendom van de vzw. (Verhalen over diefstal zijn in de vzw schering en inslag, nvdr.)….

Voor de eigenlijke start van de vergadering stapte de voorzitter op met brutale verwensingen aan mijn adres, zonder dat er sprake was van een voorafgaande discussie…..

Hierna kwam het punt op tafel van het tarief cafeetje. Deze bespreking ontaarde door de penningmeester zodanig dat de ondervoorzitter geen andere mogelijkheid zag dan deze vergadering op te schorten. Ik wil de lezer niet shockeren met het proza te vermelden van penningmeester de heer Dierickx…

En gezien de hatelijke en wraakzuchtige verhoudingen die ondermeer gevoed worden langs beide zijden en niet in het minst door de huidige voorzitter zal dit zeer vlug tot een confrontatie leiden…..

Dit probleem is in het leven geroepen door Jan Annemans zelf onder impuls van Phillip De Saeger. Met als climax de heugelijke vervalste Algemene vergadering van januari 2014. Met als resultaat, de definitieve scheiding van de 2 Vzw.’s…. onder deze tirannieke voorzitter.

Jan Annemans is dan ook al herhaalde malen voorzitter geweest, ontslagen of nam zelf ontslag. Recent nog tijdens een vergadering van de beheerraad met de Dendermondse schepen van Cultuur Els Verwaeren (N-VA) begon hij de secretaris van de vzw Jozef De Haeck zonder direct aanwijsbare reden plots uit te schelden voor rotte vis om het daarna gewoon af te stappen.

Filip De Saeger

Dieptepunt was zeker toen men in januari 2014 vier acolieten van Baasrodenaar Filip De Saeger in de toen nog negenkoppige beheerraad 2014 tot bestuurders van de vzw benoemde.  Naast dan nog maar eens Jan Annemans. Zie brief van Jozef De Haeck bovenaan.

Voor veel leden het resultaat van een coup om Filip De Saeger tot de-facto baas van het museum te maken. Iets wat voordien was mislukt. Wat de nu gewezen secretaris Jozef De Haeck in een tekst bevestigde en een van de betrokkenen ook niet ontkende.

De Saeger mocht immers wegens een waslijst aan falingen en veroordelingen geen bestuurder van vennootschappen meer zijn. En dus nam hij enkele vrienden die de werf voorheen nooit hadden gezien mee om op papier bestuurder te spelen. Ze kwamen nadien nooit naar een bestuursvergadering.

Carlo Van Hoey

Nu ex-voorzitter Carlo Van Hoey speelde samen met vader Fernand Van Hoey en Jan Annemans tijdens de algemene vergadering van januari 2014 een sleutelrol bij het benoemen van de vier acolieten van Filip De Saeger tot bestuurders van de vzw. Naast een aantal gemeenteraadsleden van zijn vrienden van de N-VA waren plots een pak Baasroodse carnavalisten – het milieu waarin vader Fernand actief is – op papier lid geworden en zo stemgerechtigd. Met die dag dan ook veel volmachten.

Al enkele weken na die benoemingen stond een van de verkozenen zelfs in de kranten wegens geweldpleging. Een coup met vele extra leden die trouwens de steun had van de Dendermondse afdeling van de N-VA die voluit had zitten mobiliseren. Zo was de lokale Vlaamse volksvertegenwoordiger en nu schepen Marius Meremans plots op de algemene vergadering aanwezig. De enige waarop hij ooit verscheen.

School voor Modelscheepsbouw

Het gevolg was dat de vzw in twee brak en een groot deel der leden hun eigen vzw stichten, de School voor Scheepsmodelbouw, die in een naastliggend gebouw hun eigen geruisloos maar wel erg actief leven leiden. Hier geen ruzies. Wel bracht een onverlaat er na die splitsing in het deurslot van hun lokalen stopverf aan. Het typeert de sfeer.

Het gevolg is de leegloop van de vzw Scheepvaartmuseum die recent op zeker ogenblik op zoek moest naar een nieuwe voorzitter en dan maar met hangende pootjes terug bij Jan Annemans kwam aankloppen. Voorzitter Carlo Van Hoey wou het immers niet langer doen.

Waarna reeds enkele weken later secretaris Jozef De Haeck met erg luide trom de deur achter zich dichtsloeg. Onder meer weggepest door de opnieuw tot voorzitter gebombardeerde Annemans. Sindsdien is er nu een nieuwe secretaris ad interim afkomstig uit Turnhout die het vele puin moet ruimen. Een man met ervaring in het beheer van erfgoed. Maar het intern geruzie blijft intussen wel verder woekeren.

DSCN1440

Wie het atelier van de scheepswerf Van Praet-Dansaert binnenstapt gaat als het ware bijna 100 jaar terug in de tijd toen men schepen nog ambachtelijk en met klinknagels en smeedwerk maakte. Een pareltje van industrieel erfgoed.

Een zeker delicaat probleem in de gesprekken tussen de vzw Scheepvaartmuseum en de provincie was dat de verantwoordelijke gedeputeerde voor Erfgoed Annemie Charlier (N-VA) al decennia goede vrienden is met de familie Van Hoey. Ook politiek.

Zo werkte haar echtgenoot jarenlang op het Baasroodse bankkantoor van de ASLK waar ook de echtgenote van Fernand Van Hoey, al jarenlang bestuurder van de vzw, en moeder van Carlo Van Hoey ook actief was. Zij was trouwens kandidaat voor de N-VA bij de voorbije gemeenteraadsverkiezingen. Een gevoelige zaak dus die de gesprekken voor zover geweten echter niet hinderde.

Zij voerde de plannen van haar voorganger Jozef Dauwe gewoon verder uit. Alleen gaf zij de vzw enkele maanden extra tijd om een akkoord te bereiken. Het voornaamste verschil met het vorige akkoord is dat de provincie het archief van de werf Van Damme nu niet voor 30.000 euro kocht als eerst voorzien maar het gratis voor 50 jaar in bruikleen kreeg. En op 50 jaar kan er heel veel gebeuren.

Baasroods fenomeen

Wat de zaak zeker ook vertroebelde is een typisch Baasroods fenomeen waar velen overal vijanden zien die hun dorp en hun werf kwaad willen doen. “We hebben toen die coup gedaan omdat de andere leden de werf wilden verhuizen naar Rupelmonde en Antwerpen”, stelt een der overgebleven getrouwen. Bewijzen hiervoor zijn er echter niet. Ook de man zelf kon er geen geven.

Trouwens de modelscheepsbouwers die alles naar Antwerpen gingen meenemen zitten nog steeds op de werf. Ook de Antwerpenaars zoals voorzitter Koen De Vries. En sindsdien is het in Baasrode gebouwde binnenschip De Lauranda van Antwerpen overgekomen naar Baasrode. Bovendien is het archief van de scheepswerf Van Damme door Antwerpen ooit gratis ten geschenke gedaan aan de Baasroodse vzw.

DSCN8448

Maurice Kaak hier aan het werk aan een van zijn modellen. Deze ook in Nederland goed gekende modelscheepsbouwer – het wereldberoemde Amsterdamse Scheepvaartmuseum heeft een aantal modellen van hem in bezit – is lesgever aan de School voor Scheepsmodelbouw. Hier geen geruzie en slaande deuren maar een vriendschappelijke sfeer.

Typerend voor die mentaliteit is dat toen men de akkoorden met de provincie onderhandelde de vzw een toevoeging eiste – en kreeg – bij de zin dat de provincie ging zorgen voor de uitbouw van de Scheepswerven Baasrode. Daar moest achteraan in die zin de woorden ‘in Baasrode’ bijkomen.

En dus kwam er in de tekst te staan: “de Scheepswerven Baasrode in Baasrode”. Men zou de twee droogdokken en de in de grond vastgeklonken machines eens willen stelen. Want ja, de provincie wou dat, in hun visie, hier gewoon verhuizen.

En volgens een van de leden ging men gewoon alles afbreken – wat toch beschermd erfgoed is – en er appartementen zetten. Een bewering die de beheerders van de vzw nadien toegaven een pure fantasie te zijn.

Archief Scheepswerf Van Damme

Een probleem was ook dat de eigendomsstructuur voor niet-ingewijden erg onduidelijk was. En daar behoorden ook leden van de beheerraad blijkbaar bij. Zo waren de machines van het atelier van Praet door de vorige eigenaars tweemaal verkocht, aan de vzw en aan de provincie die eerder ook de gronden en gebouwen had gekocht.

DSC_0357

De herenwoning van de familie Van Damme met haar gerestaureerde gevel. Dit gebouw was tot vorig jaar eigendom van de stad. Hier voor het gebouw schepen van Openbare Werken Leen Dierick (CD&V) en rechts toenmalig schepen voor Cultuur Lien Verwaeren (CD&V).

Ook was de stad tot vorig jaar eigenaar van een deel der gronden en gebouwen. Wat door de verkoop van de stad aan de provincie werd rechtgetrokken. Er is nu één eigenaar van zowel het roerend als onroerend erfgoed. Behoudens dan de in aanbouw zijnde Botter Rosalie en de schepen Alyv en Frederique die in het droogdok van Van Praet liggen. Die blijven eigendom van de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode.

Of de ruzies tussen de vzw en de provincie nu achter de rug zijn is dan ook nog maar de vraag. De vrees voor nieuwe beschuldigingen van diefstal vanuit de vzw en allerlei pesterijen leeft zeker bij de betrokkenen.

Maar de provincie is er nu ondubbelzinnig de baas en de vzw Scheepvaartmuseum zal zich naar de wensen van de provincie moeten gedragen. Met een stuurgroep als arbiter en waarin alle betrokken  partijen een stem hebben.

Ook moet het archief Van Damme nog naar de werven terugkeren. Dat werd in alle stilte door de beheerraad weggehaald en zou nu terugkeren naar de werf. Waar het op dit ogenblik juist is willen de bestuurders tegen de leden echter niet zeggen.

“Het is in veiligheid gebracht”, was zowat het enige dat nu ondervoorzitter Carlo Van Hoey daarover wou zeggen. Dat archief zou nu op de werf achter slot en grendel komen onder strikte controle van de provincie. Zij alleen beslist over de toegang.

IMG_2503

De gewezen Oost-Vlaamse gedeputeerde voor Cultuur Jozef Dauwe (CD&V) is de man die het project voor de uitbouw van de Baasroodse scheepswerven op de rails zette. Na de eerdere realisaties in Ename en Velzeke. Hij zegde de samenwerking met de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode stop. Wat dan voor voldoende druk zorgde zodat zijn opvolgster met hen nu een overeenkomst kon tekenen. Ook hij werd ooit in een brief door de vzw beschuldigd van diefstal.

Start restauratie

Met de ondertekening door de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode en door de vzw School voor Modelscheepsbouw van de akkoorden met de provincie kan er nu een nieuw elan komen voor de uitbouw van deze site tot het centrum voor het Vlaams varend erfgoed en de binnenvaart.

De provincie heeft daarvoor een pak geld beschikbaar gemaakt – alleen al 271.186 euro zonder btw voor het restaureren van het dak van het atelier Van Praet – en de eerste herstelwerken zijn al begonnen. Naast het aanpakken van het atelier Van Praet komt daar ook de afbraak van de niet beschermde woning aan de straatkant bij, dit om zo de parking te vergroten, samen met werken aan het gebouw van de modelscheepsbouwers.

Verder is er sprake van het herstel van de vroegere feestzaal Scaldis waar de museumreserve zit, inrichtingswerken aan het museum zelf en het verfraaien van de herenwoning van de scheepsbouwersfamilie Van Damme. Ook komt er een speciale bezoekersparking en inkomhal.

DSC_0774

Sinds dit jaar is Annemie Charlier de gedeputeerde van Oost-Vlaanderen voor Erfgoed. Zij bracht het werk wat betreft de Baasroodse scheepswerven van haar voorganger Jozef Dauwe tot een goed einde. Ze kan dit alleszins op haar palmares schrijven.

Probleem is wel dat de provincie pas vanaf juni volgend jaar twee extra personeelsleden ter beschikking zal hebben en men zeker voorlopig dus voor gidsbeurten en het openhouden van de site gebruik zal moeten maken van vrijwilligers van beide vzw’s en eventueel stadsgidsen die hiervoor wel al een opleiding kregen.

En met maar twee extra personeelsleden zal men ook in de toekomst daarom van die vrijwilligers gebruik moeten blijven maken. Mogelijks kan men de vroegere weggepeste medewerkers hier terughalen. Maar zolang de vzw Scheepvaartmuseum met deze beheerraad er zit zal dat zeer moeilijk zijn. De relatie met de andere vzw en de vroegere vrijwilligers is immers onder de huidige omstandigheden niet te herstellen.

Willy Van Damme

De Dendermondse paardengekte

Recent werd in de grote Dendermondse Onze-Lieve-Vrouwenkerk een belangrijk Belgisch diplomaat ten grave gedragen en bij het verlaten van de kerk klonk geen klassieke droevige muziek maar integendeel het opgewekte Ros Beiaardlied. Geen verbazing bij de rouwenden of bij de mensen in de stad. Integendeel.

Een zwaar Ros Beiaard

Lorenz Meulenbroek, koster-organist: “Het gebeurt regelmatig dat we bij het verlaten van de kerk bij een begrafenismis dit moeten spelen. Mensen hier vragen er regelmatig naar.” Hij kent het lied dan ook beter dan vermoedelijk welke andere muziekstuk.

En als muzikant bij ‘t Klein Muziekske – Samen dan met vader Patrick – is het nummer een verplicht stuk dat tijdens hun vele straatoptredens desnoods 5 of zelfs meer keer dient te worden gespeeld. En telkenmale reageren de stedelingen enthousiast en gaan ze rechtstaand meezingen. Ze worden het blijkbaar nooit beu.

DSCN5955

Het Ros Beiaard in 2010 met als heemskinderen de vier jongens van de familie Van Damme. De figuur vooraan is Kalleke Step die al sinds 1914 meeloopt.

Met het Ros Beiaard wordt in de stad dan ook best niet gespot. Het is voor de ‘Deiremondeneirs ‘ iets sacraal, iets heiligs. Lachen mag wel maar niet teveel en alleen goed bedoelend. Zeker niet in de periode dat het ‘peird’ uitgaat en dat is tegenwoordig elke tien jaar. Voordien was dat alleen voor speciale gelegenheden.

Toen tijdens de Franse bezetting en Napoleon als keizer heerste was er zowel in 1807 als 1808 een ommegang speciaal voor de Franse heerser. De Grote Markt noemde toen trouwens de Place de la République en de Kerkstraat de rue Napoléon. Alleen daagde eregast Napoleon nooit op want die was teveel bezig met zijn vele oorlogen en had zo te zien geen echte interesse voor de folklore uit dat stadje aan l’ Escaut.

DSC_0791

Sinds enkele jaren heeft ook Sint-Gillis terug een paard dat sindsdien telkenmale de jaarlijkse Bloemencorso opent. Ook deelgemeente Grembergen heeft met Pollibar haar (relatief klein) paard die dan steevast mee opdraaft tijdens de Reuzenstoet in deze gemeente. Die paardengekte is dus besmettelijk.

Pijnders en hun zware taak

Volgend jaar op zondag 24 mei gaat het Ros Beiaard terug uit en al een jaar vooraf zijn de voorbereidingen reeds volop bezig. Met regelmatig weerkerende acties en veel reclame. Zo was er recent de selectie van de Wildemannen, de kandidaat pijnders. Een gilde afstammende van de vroegere dokwerkers die al in de zeventiende eeuw verbonden zouden geweest zijn met het Ros Beiaard en haar legende.

De Wildemannen moeten daarbij een serie zware proeven ondergaan die vooral de kracht van deze toekomstige pijnders moet bewijzen. En niet zelden zijn dat zoons of kleinzoons van vroegere pijnders. De belangstelling voor de recent wedstrijd was trouwens groot. Duizenden kwamen kijken en toejuichen.

En dat ze sterk moeten zijn om het peird te mogen dragen is logisch. Het Ros is 4,85 meter hoog, 5,2 meter lang en weegt ongeveer 800 kilo en met 12 dragers betekent dat bijna 67 kilo per pijnder.  En hier komen dan nog de Heemskinderen bij. Waarbij het Ros Beiaard tot vreugde van de Dendermondeaars ook liefst zoveel mogelijk moet steigeren. Met verder een kilometerslange ommegang. Het wordt dus zweten en zuchten.

DSCN5964

De Ros Beiaardharmonie, een gelegenheidsensemble onder leiding van Patrick Heirbaut en uitgedost in de Dendermondse kleuren, keel en wit. Deze speelt tijdens de stoet natuurlijk herhaalde malen de Banier en het Ros Beiaardlied, de twee liederen die verband houden met de Ommegang.

Daarbij is ook veel plaats voor de rivaliteit met de eveneens aan de Dender gelegen stad Aalst. Schepen uit Aalst moeten Dendermonde passeren en onder het ancien regime er dus belasting betalen. Tot groot Aalsters ongenoegen die ooit op papier een plan hadden voor een kanaal van Aalst via Wieze naar Baasrode en zo de Schelde. Het raakte echter nergens.

Frankische legende

De legende van het Ros Beiaard is in wezen een Frankische ridderverhaal dat teruggaat tot de achtste eeuw en Karel de Grote, de eerste Frankische keizer. Deze had volgens de legende ruzie met Aymon, een van zijn vazallen en toen Reinout, een van de vier zoons van Aymon, Lodewijk, de zoon van keizer, tijdens een ruzie aan het hof onthoofde brak de hel los..

Waarna Karel de Grote ten strijde trok tot Reinout zijn fabelachtig paard, het Ros Beiaard, als zoenoffer deed verdrinken. Waarna dat in dit geval onder invloed van lokale geschiedkundigen als David Lindanus en Prudens Van Duyse uiteraard niet stierf door verdrinking in de Maas bij Dinant of elders maar in de Dender in Dendermonde.

IMG_6517

De Wildemannen moeten voor ze pijnder kunnen worden hun kracht bewijzen. Hier met twee zakken zand van ieder 50 kilo over water en op een plank lopen.

Dit Frankisch verhaal is ook elders bekend en gelieerd met vele plaatsen in België, Nederland, Frankrijk en zelfs Spanje. Zo hebben onder meer Mechelen en Ath hun eigen Ros Beiaard en is de legende met haar vier heemskinderen op vele plaatsen in het stadsbeeld terug te vinden o.m. in de stad Virton.

Vier jongens

Maar nergens is die viering zo intens en verweven met de lokale volksaard als in Dendermonde. En als het Ros Beiaard na de ommegang terugkeert naar haar hok in de Hollandse Infanteriekazerne dan zie je veel stedelingen hun zakdoek bovenhalen om de tranen weg te vagen.

Het is het meest Deiremondse moment van het ganse gebeuren met erbij een flink stuk theater. Bovendien reageren alle Dendermondaars op dezelfde wijze, van de notaris tot de leefloner, van de intellectueel tot de straatveger. Rang en stand  of jong en oud tellen niet.

DSC_0902

Ook in Virton in Belgisch Lotharingen leeft het Ros Beiaard en zijn heemskinderen, les quatre fils d’ Aymon. In het mooie en boeiende lokale museum is er veel aandacht voor.

Opvallend is dat men ondanks de ultra zware criteria ook nog steeds vier heemskinderen (Aymonskinderen) weet te vinden om op het paard te zitten. Zij moeten immers tussen de 7 en 21 jaar zijn, elkaar opvolgen zonder een meisje tussen en wier ouders en grootouders bovendien steeds in de stad woonden. Het wordt nu afwachten welke familie ditmaal aan de beurt komt. Hen wacht nu eenmaal Dendermondse roem.

En ondanks die strenge voorwaarden blijken er steeds gezinnen gevonden te worden die kandidaat willen zijn om als heemskinderen het paard te bestijgen. En meisjes komen zeker niet in aanmerking. Ridders zijn nu eenmaal mannen en niemand in de stad zou het in zijn hoofd halen om het idee zelfs maar te opperen.

Belangstelling

Het is dan ook niet te verwonderen dat er geen enkel tekort is aan vrijwilligers om figurant te spelen in de ommegang – Het zijn er alleen al voor Katuit duizend – die trouwens qua aankleding zeer verzorgd is. Verkleedpartijen zijn wereldwijd een vast ritueel bij mensen en ook in Dendermonde zijn er op dit vlak van medewerkers geen problemen. Zo heeft de lokale volksdansgroep Reynout na een simpele oproep haar afdeling vendelzwaaien probleemloos kunnen uitbreiden.

IMG_7489

De drie gildenreuzen, van links naar rechts, Indiaan, Mars en Goliath; met verder links Patrick Segers en zijn voorganger Franki Hervent.

Ook voor andere groepen eigen aan de stoet zoals de Knaptanden, een soort van gevaarlijke ogende monsters, en de hellebaardiers zijn er geen moeilijkheden. “De belangstelling om deel te nemen aan de Ros Beiaardommegang is groot, ook van ver buiten de stad”, stelt Patrick Segers, secretaris van het Ros beiaardcomité en ook baas van de Toeristische Dienst..

En nu al begint de vraag te groeien voor een ticket op een van de tribunes op de Grote Markt. Bij de vorige ommegang stonden vele honderden mensen in de koude zelfs een ganse nacht te wachten om ‘s morgens toch maar een ticket te kunnen bemachtigen. “Dendermondenaars die in het buitenland wonen zoals in de VS contracteerden ons al voor zo’n ticket maar ze zullen moeten aanschuiven zoals de rest”, zegt Patrick Segers nog.

DSC_1032

Neen, dit zijn geen uit de bol gaande fans van het nieuwe popidool Billie Eilish op Pukkelpop maar supporters van de drie Dendermondse gildereuzen tijdens de reuzenommegang Katuit gisterenavond. Met steun van Stella Artois.

Het Ros Beiaardcomité is een orgaan waarin alle politieke partijen uit de gemeenteraad zetelen en dat verantwoordelijk is voor het welzijn van deze ommegang en die ook vorm geeft. Het idee is dat lokale politici het Ros Beiaard niet voor eigen gewin mogen misbruiken. Wat de voorbije jaren wel al tweemaal door de oppositie gebeurde, eens met de nu verdwenen partij Samen en eens met de N-VA.

UNESCO

Een eerste apotheose in de aanloop naar de Ros Beiaard Ommegang komt vandaag met Katuit de eveneens al honderden jaren bestaande reuzenstoet die dankzij het vroegere hoofd van de Dienst Toerisme Franki Hervent uitgroeide tot een groot stedelijk feest welke de lokale kermis afsluit en waar eveneens duizenden mensen op af komen. En deze staat uiteraard in het teken van de komende grote ommegang.

Unesco Ros Beiaard - 1

In 2005 werden de drie reuzen, het Ros Beiaard en hun ommegangen door Unesco opgenomen in de lijst van het Orale en Immateriële Erfgoed van de wereld. En daar is men in Dendermonde erg fier op.

In de visie van de Deiremondeneirs staan de drie reuzen wel een trap lager dan het paard. Zo mag het Ros Beiaard Dendermonde nooit verlaten en zich alleen elke tien jaar vertonen. De reuzen daarentegen vormen hiervoor geen probleem. Zo gingen ze jarenlang met de inwoners op uitstap naar Oostende en gingen zij recent op 21 juli met de nationale feestdag naar het Brusselse Warandepark ter promotie van de komende ommegang.

Sinds 2005 maakt het Ros beiaard en de reuzen Mars, Goliath en Indiaan samen met hun stoeten deel uit van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Wereld van Unesco, de VN-organisatie voor Cultuur en Wetenschap, en geniet het dus een speciale bescherming. En met het belfort en het begijnhof scoort de stad hier in deze categorie zelfs driemaal. Iets waar men in Dendermonde erg fier op is. het is een weelde die men trots draagt.

DSCN1982

Op 1 juli 2011 traden de Kaiser Chiefs met zanger Ricky Wilson op tijdens de uitzending van de laatste Marcel Vanthilt show in Dendermonde. En toen ‘t Klein Muziekske het Ros Beiaardlied liet horen toonde ook Ricky Wilson zijn enthousiasme en begon spontaan te dansen. 

De zowat voornaamste reden voor die erkenning van het Ros Beiaard, de reuzen en de ommegangen is dat het een eeuwenoude traditie betreft welke al die tijd bij de bevolking ook sterk is blijven leven. Veel steden in België hebben dergelijke grote feesten zoals de Gouden Boomprocessie in Brugge, de Meiboomplanting in Brussel of de Ducasse in Mons maar nergens lijkt het zo intens in de lokale volksaard verankerd te zijn als in Dendermonde.

Dendermondenaars noemt men in de volksmond kopvleesfretters maar in wezen is het echte Dendermondse gerecht paardenworstjes die bij het stoven flink overgoten worden met liefst zuur bier zoals een trippel. Waarna ieder ze volgens eigen recept op smaak brengt.

Aalsterse Draeckeniers

Een vast onderdeel van de traditie rond de Ros Beiaardommegang betreft natuurlijk ook de relatie met Aalst. In het Ros Beiaardlied staat immers: Die van Aalst zijn zo kwaad omdat hier het Ros Beiaard gaat.

En dus komen de Draeckeniers, een Aalsterse folkloregroep die zowel met Aalst als zeker met Dendermonde de spot drijven, rond deze periode naar de stad op bezoek om er fratsen uit te halen. De vorige maal kwamen ze in volle aanschijn van de pers aan de poort waar het Ros Beiaard huist zakken zilverpapier brengen voor die ‘arme dorpelingen die nog moeten beschaafd worden’. Waarna een gealarmeerde politie dacht dat er inbrekers op pad waren en met loeienede sirenes afkwamen.

DSCN5567

De Dendermondse politie kwam als woestelingen van alle kanten opgedoken en sprongen uit hun wagen hopend snode dieven te arresteren. Het bleken een stel aangeklede Aalsterse clowns in bolhoed en met zilverpapier te zijn. En die gift werd door de Dendermondse burgemeester Piet Buyse goed bevonden. De politieman op de foto kon er goed mee lachen. Enkele anderen niet.

De meeste politielui konden er, eens van de verrassing bekomen, goed om lachen, enkelen voelden zich bekocht en waren kwaad. Vermoedelijk kenden die deze traditie niet. Waarna Dendermondenaars de dagen nadien in Aalst affiches aanplakten stellende dat er in Aalst een kartonnen paard (het Aalsterse Ros Balatum) te koop stond. Het is dan ook al afwachten wat de Draeckeniers ditmaal uit hun hoed gaan halen.

Een apart geval is ook de deelgemeente Baasrode waar ooit in de zestiende eeuw een conflict met Dendermonde ontstond over het lossen en laden op de Schelde. Een voorrecht van Dendermonde die men, gesteund door Antwerpen, in Baasrode flink aan hun laars lapte.

Wat leidde tot een in wezen voor Baasrode gunstige veroordeling. In de Baasroodse feestzaal De Vliet kan men dan ook een Ros Beiaard op de muur geschilderd zien. Alleen is het Ros hier een ezel en zijn de heemskinderen vier apen. Nogal wat Baasrodenaars lusten die van Dendermonde met hun peird nu eenmaal helemaal niet. Men voelt zich er door de stad steeds tekort gedaan. Wat die er ook doen, het is voor hen altijd fout..

DSC_0772

De Baasroodse versie van het Ros Beiaard gemaakt voor het Baasroodse carnavalcomité in februari 1990 door de intussen overleden Jan Stuyven met deze ingekleurd door Jan Van Overloop. Hiervan zij er ook 11 tekeningen gemaakt die ingekleurd waren door een mevrouw De Brabander voor de Raad van 11 van het carnavalcomité. Ze kregen een certificaat mee van de toenmalige Dendermondse burgemeester Maurice Dierick. Het idee in Baasrode is om rond die tekening volgend jaar iets te doen.

Willy Van Damme

Tentoonstelling–Wie waren les Etoiles Bleues?

Nu zondag 12 mei organiseert de Baasroodse Heemkring Baceroth een tentoonstelling rond de teloorgegane Baasroodse rock- en popgroep Les Etoiles Bleues, de allereerste gitarenrockband in de regio Dendermonde.

Ze bestond uit vijf tieners, zonen van simpele arbeidersgezinnen, van amper 16 jaar oud met een zelfs maar 14 lentes en gesticht in 1962. Ze wisten als het ware amper hoe een gitaar eruit zag en improviseerden er daarom maar op los. Het was zoeken wat die notenbalken betekenden want in een muziekacademie konden deze jonge rockers zeker niet terecht. Hier eerste nu eenmaal Bach en Mozart en de rest was gewoon barbaars.

Durf en wilskracht

Maar het lukte met veel vallen en opstaan en met steun van de ouders en in Baasrode een schare fans. Tot in het Antwerpse Sportpaleis raakten ze. Daarna ging het met Les Etoiles Bleues geleidelijk aan bergaf en trokken de leden ieder op zoek naar nieuwe muzikale oorden. Enkele leden namen met zanger en gitarist Rudy Richard een singel op maar verder raakte men niet.

Les Etoiles Bleues

Les Etoiles Bleues net van de kapper en met een mooi ogend confectiepak. Zo hoorde dat anno 1964. Basgitarist Emiel Van Damme ontbrak want hij had juist zijn arm gebroken en mocht dus niet op de foto. Het waren andere tijden.

Maar voor hen was het een nooit te vergeten ervaring en het bewijs voor anderen dat men met de nodige wilskracht en durf wel muziek kon maken zoals The Shadows, The Beatles en Elvis Presley dat deden. Zij het op een ander niveau. Het is zoals gitarist Fons Vermorgen het krachtig uitdrukte: “Het trok op niet veel maar we hebben ons goed geamuseerd.” Het was als het ware het stenentijdperk van de Belgische rock.

Dat verleden uit de jaren 1962 tot 1969, de Baasroodse versie van de Golden Sixties, wordt nu zondag 12 mei in beeld gebracht tijdens een tentoonstelling in zaal Ontmoeting, de lokale parochiezaal, aan de Sint-Ursmarusstraat 125 te Baasrode.

Zo zullen de affiches voor hun optredens uit die periode te zien zijn alsmede het tweede drumstel van Jos Verhulst. Ook toont Fons Vermorgen enkele van de door hem later gemaakte elektrische gitaren.

Met daarnaast de persartikels uit die periode, foto’s en een serie documenten zoals contracten en stukken uit wat men toen een boekhouding noemde. Ook zullen de nog levende leden van de groep aanwezig zijn. Met verder nog een verrassing.

De tentoonstelling opent om 14 uur met korte toespraken van de Dendermondse schepen voor Cultuur Els Verwaeren (N-VA), journalist Willy Van Damme en muzikant Jozef De Koning. Deze muzikant had rond diezelfde periode met The Lonely Batchelors een eigen band maar dan ook met blazers. Hij zal vertellen over hoe het toen was om moderne muziek te maken.

Nu zondag 12 mei, 14 tot 17 uur, Zaal Ontmoeting, Sint-Ursmarusstraat 125 te Baasrode. De zaal is gelegen op de parking achter café De Kring. Gratis toegang.

Meer info op: https://willyvandamme.wordpress.com/2018/12/29/les-etoiles-bleues-de-pioniers/

Willy Van Damme

Lydia Chagoll en Felix Nussbaum in Dendermonde

Donderdag 14 maart om 19 uur organiseert de Dendermondse Kunstraad in samenwerking met de bibliotheek en Forum Cultuur, de lokale versie van de Cultuurraad, in de plaatselijke bibliotheek een gespreksavond met schrijfster, choreografe en filmmaakster Lydia Chagoll over de Duitse surrealistische kunstschilder Felix Nussbaum. Daarbij is er ook een vertoning van de vorig jaar door Lydia Chagoll over de man gemaakte film ‘Felix Nussbaum, a painter’.

Felix Nussbaum werd in 1904 in de Duitse stad Osnabrück geboren en ontpopte zich tijdens het interbellum tot een veelbelovend kunstschilder. Zijn carrière werd echter gebroken door de opkomst van Hitler en het nazisme met zijn jodenhaat. En toen hij op cursus was in Italië nam Hitler in Duitsland de macht over. Voldoende reden voor een man als Felix Nussbaum, een jood, om nooit meer naar Duitsland terug te keren.

WV 286 ABB S 450-451

Triomf des Doods, het laatste werk van Felix Nussbaum. Kort nadien verdween hij in het vernietigingskamp van Auschwitz. De nazistische vernielingsdrang en de gruwel van elke oorlog in beeld.

Nadien trok hij naar België en Oostende waar hij kennis maakte met de toen in kunstmiddens populaire James Ensor. De invloed, waaronder het gebruik van carnavalsmaskers, is bij Nussbaum op sommige schilderijen goed te merken. Maar als Duitsland in mei 1940 ook België bezet trok hij ondergedoken naar Brussel.

Toen de geallieerde troepen van de VS en het Verenigd Koninkrijk bijna aan de Belgische grens waren werd hij op 2 augustus 1944 dankzij verraad door de Duitsers opgepakt en via de Mechelse Dossinkazerne richting Auschwitz gevoerd waar hij een week later op 9 augustus werd vermoord. Zoals trouwens de rest van zijn familie.

Vlak voor zijn dood maakte hij het werk ‘Triomf des Doods’ dat als helderziend kan gezien worden. Het was alsof hij zijn einde voelde naderen. De titel is ongetwijfeld een antwoord op de propagandafilm ‘Triumph des Willens’ van cineaste Leni Riefenstahl over een partijcongres van de NSDAP in Nürnberg. Het werk toont in al zijn gruwel de vernietigingskracht van de oorlog en dus ook van het nazisme.

xfelix_nussbaum.jpg.pagespeed.ic.p0W0Ur9-dG

Het Felix Nussbaum Haus in Osnabrück, een realisatie van architect Daniel Libeskind zijn eerste uit 1998 daterende omvangrijk werk. Het adres van het museum is Lotte Strasse 2 in Osnabrück. De man maakte ook het ontwerp voor het nieuwe World Trade Center in New York.

Ter ere van de schilder heeft de stad Osnabrück aan de man een museum gewijd. Het erg opvallende gebouw is gemaakt naar een ontwerp van de wereldberoemde architect Daniel Libeskind. Deze ontwierp wereldwijd al een serie gebouwen en was ook actief als landschapsarchitect in o.m. Almere en Groningen. Zo tekende hij bijvoorbeeld het Joods Museum in Berlijn en het Run Run Shaw Creative Media Centre in Hong Kong.

Felix Nussbaum zou, zeker in België, een nobele onbekende gebleven zijn had auteur en journalist Mark Schaevers in 2015 niet het boek ‘De orgelman’ over Nussbaum geschreven. Een bij de Bezig Bij uitgegeven boek die dat jaar de prestigieuze Gouden Uil boekenprijs kreeg. Vorig jaar maakte Lydia Chagoll over de man dan een langspeeldocumentaire. Met hulp van filmmonteur Gertjan Van Damme. 

Lydia Chagoll is wat men kan noemen een Grote Dame van het Belgische cultuurleven en altijd al een bezige bij geweest. Zo had ze op zeker ogenblik als choreografe een eigen balletschool, maakte ze een serie films en schreef ze ook een aantal boeken. En ook nu ze stilaan de kaap van de 88 jaar nadert blijft die dynamiek aanwezig.

Ze was gehuwd met Frans Buyens uit Temse en een van de pioniers van de Belgische film. In 2016 op 24 oktober vertoonde televisiezender Canvas van de VRT over het leven van deze toch merkwaardige dame een documentaire.

DSC_0006

Alhoewel ze nooit in de Duitse concentratiekampen heeft gezeten en tijdens de tweede wereldoorlog in Indonesië in een Jappenkamp zat – ze is van origine Nederlandse uit Voorburg maar woonde in België toen de oorlog uitbrak en raakte via een vlucht langs Frankrijk, Spanje, Portugal en Mozambique in Batavia (Jakarta) – is oorlog, geweld met de holocaust en vooral het lijden van kinderen de rode draad bij haar schrijven.

En daarbij is de miserie die Palestijnse kinderen meemaken even belangrijk als al die anderen. Zij noemt zichzelf een 100% humanist en een rebel. Na de filmvertoning speelt de Dendermondse Vera Steenput, Belgisch kampioen orgeldraaien, tijdens de receptie het lied The Lambeth Walk waarvan de partituur onderaan links op ‘Triomf des Doods’ te lezen is.

Nu donderdag 14 maart te 19 uur, Bibliotheek, Kerkstraat 111, Dendermonde. Met nadien een receptie aangeboden door de bib. Toegang is gratis.

Willy Van Damme

Les Etoiles Bleues–De pioniers

Bijna geheel verdwenen onder dikke lagen stof en gewist uit het lokaal geheugen van de Baasrodenaars was de popgroep Les Etoiles Bleues de eerste echte gitarenrockgroep in het Dendermondse. We spreken van ergens in 1962 toen vijf Baasroodse tieners hun heel stoute schoenen aantrokken en op zoek gingen naar enkele gitaren, een drumstel en een erg primitieve muziekinstallatie. Ze hoorden dolgraag de uit de VS en het Verenigd Koninkrijk overgewaaide moderne muziek en wilden dat ook spelen maar kenden er niets van. Het werd een uitdaging van jewelste.

Beginjaren van de rock

Nadat de Amerikaanse jazzcultuur en aanverwante muziekgenres na de eerste wereldoorlog geleidelijk hun weg in Europa vonden werd dat na de tweede wereldoorlog een ware dijkbreuk. De Andrew Singers, Elvis Presley, Paul Anka en Fats Domino werden geleidelijk aan onder onze jeugd steeds bekendere namen. Muziekgenres als blues, gospel, country en jazz werden almaar populairder en hun symbiose resulteerde in de rock en de pop.

Vooral in het begin der zestiger jaren werd in Britse steden als Liverpool, Manchester en Londen de ene na de andere popgroep opgericht. Het was de basis voor de latere Europese muziekcultuur. En dus kon ook het Europese vasteland niet achterblijven.

IMG_2485

De officiële foto van Les Etoiles Bleues, alleen ontbrak Emiel Van Damme op de foto. Die had toen een gebroken arm. Van onder naar boven: Fons Vermorgen, Gilbert Van den Bulcke, Jos Verhulst en Cesar Van Keer.

Zo zag de groep Little Boy Blue & The Blue Boys eind 1961 het levenslicht om dan op 12 juli 1962 als The Rolling Stones hun eerste optreden te versieren in de later fameus geworden Marquee, de rockclub die toen nog in een pand aan de Londense Oxford Street zat. En in dezelfde periode tekenden de Beatles op 6 juni 1962 dan hun eerste platencontract. Het waren voor de muziek zeer memorabele tijden. Revolutionair feitelijk.

Ook in België kreeg dit nieuwe muziekgenre stilaan maar zeker vaste voet aan de grond. Zo begon organist Andre Brasseur zijn korte maar succesvolle carrière in datzelfde jaar 1962, maakte Salvatore Adamo in 1961 zijn eerste plaat met later in februari 1963 zijn eerste groot succes ‘Sans toi mamie’.

Andere toen beginnende sterren waren Will Tura die in 1962 met ‘Eenzaam zonder jou’ zijn eerste superhit had waarna hij ook volop begon aan het toeren langs de vele balzalen. Van culturele centra was er toen immers nog geen sprake. Trouwens voor velen was dit geen cultuur maar rommel. Met nadien in Tura’s kielzog John Larry die in 1963 scoorde met het nummer ‘Alleen’.

De na de oorlog van 1940-‘45 geboren kinderen werden tieners en het was ook het begin van wat nu de welvaartstaat is. Ouders hadden meer geld en zo ook de kinderen die verlangden naar nieuwe dingen zoals de uit de VS overgewaaide blues, jazz en country. Het swingde lekker en paste daarom als gegoten bij de optimistische periode eigen aan de wederopbouw.

Vrienden vonden elkaar

Ook in Baasrode sloeg die vonk aan met twee vrienden Emiel Van Damme (1), in 1962 16 jaar, en leeftijdsgenoot Fons Vermorgen die samen technisch onderwijs volgden aan wat nu het Dendermondse Oscar Romerocollege is. En ze gingen nadien beiden aan de slag bij schoenmaker Windey. En Emiel die prutste wel eens met wat materiaal en stak soms met transistors, een uitvinding die toen haar doorbraak kende, een radio in elkaar.

Repetitie 1964 - Kruisstraat - Baasrode - Emiel Van Damme (rechts), Fons Vermorgen en (links) Cesar van Keer

Les Etoiles Bleues aan het repeteren in hun lokaal aan de Kruisstraat. Links Gilbert Van den Bulck, midden Fons Vermorgen en rechts Emiel Van Damme, met zijn arm in het plaaster.

Fons Vermorgen: “Het idee om Les Etoiles Bleues op te richten kwam van Emiel die technisch ook beter wist hoe het moest en beter kon regelen.” Een verhaal dat de andere leden van de groep bevestigen. “Hij was in de groep de organisator”, opperen Cesar Van Keer en Gilbert Van den Bulcke. Eerst werd gekozen voor de naam The Blue Stars maar er was al zo’n groep en dus werd het dan maar Les Etoiles Bleues.

Probleem was dat men wel wist hoe een gitaar en een drumstel er uitzagen maar niet wist hoe die te bespelen. Bovendien waren het gewone jongens uit arbeidersgezinnen en was het geld dus relatief schaars. Sologitarist Fons Vermorgen: ”Ik was in Opdorp en zag daar hoe iemand er gitaar speelde en deed dat dan thuis na.”

Bovendien volgde niemand van hen muziekacademie. Logisch want daar was jazz en rock totaal uit den boze en kende men alleen Bach, Schubert en Mozart. Het was allemaal niets voor jonge snaken die een rockgroep wilden oprichten. Noten- en zangleer waren hen eveneens vreemd. “We vonden dan in Lebbeke de private muziekschool Pedro van Pierre D’Hooghe waar we wat leerden spelen en muziek lezen”, zegt Emiel Van Damme.

“Het was de enige school van dat genre in de streek en zij had met Fons Cooreman toen de nationale kampioen accordeon spelen en daardoor ook een wat goede reputatie gekregen”, stelt Leo Peeters van de vroegere Lebbeekse rockgroep The Layabouts die begin 1964 op het toneel zullen verschijnen en resoluut richting de bluesrock trokken. Het ruigere werk à la Rolling Stones dus.

De Voorpost 21 december 1963

De eerste vermelding van de groep in de pers. Hier het toenmalige Dendermondse weekblad De Voorpost op 21 december 1963.

Buiten Fons Vermorgen en Emiel Van Damme vervoegden ook Cesar Van Keer, Gilbert Van den Bulcke en Jos Verhulst de groep. Cesar Van Keer werd zanger en gitarist, Gilbert Van den Bulcke speelde eveneens de gitaar terwijl Jos Verhulst het drummen voor zijn rekening ging nemen.

Opvallend is dat Fons Vermorgen die nochtans een uitstekende met die van Roy Orbison te vergelijken stem had het zingen overliet aan Cesar Van Keer. Te schuchter blijkbaar. “Het eerste liedje dat ik zong was Hello Jim van Paul Anka”, stelt hij.

Cesar Van Keer en Jos Verhulst woonden op het Hof ten Rode, de in de jaren vijftig gebouwde Baasroodse sociale woonwijk, in het dorp gemeenzaam gekend als Korea. Gilbert Van den Bulcke en Jos waren dan weer vrienden. Jos zat immers veel in het café van zijn grootouders in de toenmalige Kruisstraat waar vlakbij Gilbert woonde.

Soms vervoegde ook accordeoniste Rosette Van Bosbeke uit Lebbeke de groep. Die was ontdekt bij Pedro, de private muziekschool. Zij trad onder meer op met de Baasroodse septemberkermis in zaal ’t Schipken, Sint-Amands en Grembergen. Later zou zij huwen met Emiel Van Damme.

Puur amateurisme

Ook voor de toen 14-jarige Jos Verhulst, een beginnende puber dus, was het eveneens helemaal nieuw. “Hij leerde de stiel door op een zinken emmer te oefenen want een drumstel had hij toen nog niet”, oppert zijn weduwe Louisa Joos. “Bij ons eerste optreden had hij alleen een kleine trommel”, stelt Fons Vermorgen.

Voor instrumenten moest men dan op zoek naar de instrumentenhandels van Theo Parys aan de Brusselse Stalingradlaan en Flor Parys aan de Zuidlaan. Voor partituren trok men naar Aalst en de primitieve geluidsinstallatie kon men als occasiemateriaal in Lokeren op de kop tikken.

Voor het kleine landelijke Baasrode was dit nieuwe geluid natuurlijk allemaal wennen. Het in wezen conservatieve dorp had het niet altijd zo voor nieuwlichters. Ook niet als het op het maken van muziek aankwam.

Sylvain Petten

Sylvain Currinckx, de tweede bassist van de groep, woont tegenwoordig aan de Spaanse Costa del Sol.

“Sommige mensen dachten dat mijn gitaar een soort viool was. Anderen hadden het dan weer over oerwoudmuziek. Men noemde ons zelfs de Baluba’s. Het was voor Baasrode iets totaal nieuw”, oppert Fons Vermorgen.

En zoals alle zich serieus nemende popgroepen van die tijd moest men in navolging van de Amerikaanse en Britse voorbeelden genre Herman’s Hermits ook een opvallend confectiepakje hebben. Dat werd een hemelsblauw kostuum van de Lebbeekse confectionair Van der Gooten.

Eerste optredens

Men kon nu eindelijk starten. Eerst trainde men in de kleine stal ten huize van Emiel Van Damme in de Bookmolenstraat. Nadien verhuisde men dan naar een hangar voor bieropslag in de Geerstraat (toen Kruisstraat) bij een tante van Gilbert Van den Bulcke om uiteindelijk in de zaal van De Vooruit, een vroegere cinema, te belanden.

Opvallend was wel de steun van de ouders voor dit avontuur. Bij vader Cyriel Van Damme mocht men repeteren en de ouders van Jos Verhulst deden de financiën. Ook hielp men indien nodig mee bij optredens. “Wij huurden ter gelegenheid van de kermis al eens een zaal en verzorgden daarbij de tap en dat was dan vooral het werk van de ouders. Het was wel soms hard labeur”, stelt Emiel Van Damme.

Het vermoedelijk eerste optreden greep ergens in 1963 plaats in het nu verdwenen café De Witten in de Theodoor Vermijlenstraat, vlakbij het Hof ten Rode. Daarna volgde een tweede try-out in café De Leks in het Hof ten Rode ter gelegenheid van de lokale Meirgatkermis van midden augustus 1963.

DSC_0933

Rudi Audenaert, alias Rudy Richard zou nooit echt doorbreken en is muzikaal zij het op beperkte schaal nog steeds actief.

Een derde proefoptreden dat jaar was die in café Bij De Joeren in de Baasroodse Rosstraat die ook een handel in oud ijzer had en over een klein zaaltje beschikte. Daar men echter geen autovervoer had trok men er dan maar heen met de stootkar. Nadien bij de volgende optredens zorgden de ouders met hun eerste auto’s voor het transport.

De eerste echte vuurdoop kwam er dan op 21 december 1963 met hun eerste bal in zaal Casino, alias de Blauwe Zaal aan het Baasroodse Heldenplein en toen het lokaal van de liberale partij in de gemeente. Het is nu een bloemenzaak. ‘Het teenager guitar-orkest Les Etoiles Bleues’, zoals ze in het lokale weekblad De Voorpost toen werden omschreven.

Fons Vermorgen: “De zaal stak proppenvol want iedereen wou dat zien. Het was voor ons een echte belevenis. We speelden er 28 nummers die we dan driemaal herhaalden.” De naam in Baasrode was gemaakt.

Les Etoiles Bleues - Voor en achterkant

Les Etoiles Bleues hadden zelfs een adreskaartje. Met de zakelijke kant die onder leiding stond van de ouders.

Voor veel leeftijdsgenoten in het dorp was dit iets nieuws, bijna revolutionair waar zij wel oren naar hadden. Bals werden toen immers steeds populairder en voor Baasrode waren Les Etoiles Bleues iets om fier over te zijn. Het was van hun! Will Tura begon in die periode aan zijn reeks bals door Vlaanderen en had daarmee groot succes. En nu had Baasrode ook iets dergelijks.

De muziek die ze speelden was o.m. die van The Shadows, wat Franstalige hits, Will Tura, Elvis Presley, The Animals en Paul Anka. En fans hadden ze dus snel. “Als je al eens tijdens het optreden naar de wc moest dan waren er altijd meisjes die je wilden aanklampen”, stelde Emiel Van Damme.

En na het optreden in zaal Casino volgden er ook de eerste optredens buiten Baasrode, eerst in wat nu groot Dendermonde is en nadien ook daarbuiten in de buurgemeenten zoals Sint-Amands en tot zelfs in Antwerpen in de stadsfeestzaal. Waarvoor ze 3.000 frank (75 euro) kregen. Met bals voor de politie, brandweer en allerlei sportclubs.

Eerste wissel

Al snel kwam er binnen de groep echter ook de eerste wissel want Emiel Van Damme moest in 1965 naar het leger en dus diende hij als basgitarist vervangen te worden. En dat werd Sylvain Currinckx, alias Petten Patat, een volksjongen uit de wijk Broekkant. Die had in die periode met enkele vrienden uit de buurt een eigen popgroepje gestart. Het was toen een buurt die heel nauw aan elkaar klitte en minstens argwanend stond tegenover buitenstaanders.

Terugkeren naar zijn kind dat Les Etoiles Bleues toch was deed Emiel Van Damme echter niet meer. “Sylvain had veel geld gestoken in zijn materiaal en bovendien was die wijk erg solidair. Ruzie met die buurt maken wilde ik niet”, oppert Emiel Van Damme.

Het was in Baasrode bij iedereen geweten dat de Broekkant op haar strepen stond. De slogan was er dan ook: ‘Raak niet aan iemand van de Broekkant’. Ook Fons Vermorgen heeft er nog steeds spijt van maar de vriendschap tussen beiden is gebleven. Wel bleef hij nog een tijd actief meehelpen met de groep.

Het Sportpaleis

10 - Rudy Richard & The Geminis

Rudy Richard & The Gemini’s met van links naar rechts: Boven Gilbert Van den Bulck, Cyriel Van Gucht, Roger De Landtsheer, Cesar van Driessche. Onder Karel Permentier, Rudy Richard en Jos Verhulst

Het hoogtepunt voor Les Etoiles Bleues was zeker hun optreden voor de Gouden Micro, een wedstrijd voor beginnende popgroepen en een initiatief van de krant Het Laatste Nieuws. Een van de schiftingsreeksen was in het weekend van 7 en 8 augustus 1965 welke bovendien plaats had op Het Plein in Baasrode. Waarbij zij als laatste van 9 optraden.

Het is de voorloper van wat nu Humo’s Rock Rally is. Maar hier waren er naast de wedstrijd ook enkele optredens voorzien met voor toen grote namen. Zo was er zaterdag Rocco Granata die in 1956 al een wereldhit had met het fameuze ‘Marina’. Nog steeds een klassieker.

Op zondag kwamen dan Tonia, Johnny White en Robert Cogoi. Toen echte vedetten met Cogoi die met Pres de ma rivière, dat jaar de Belgisch inzending voor het Eurosongfestival was. Het werd voor de groep een succes want ze konden doorgaan naar de finale die op 10 en 11 september 1965 plaats had in het Antwerpse Sportpaleis

De hoofdact in het Sportpaleis was die dag de internationaal al aan de top staande Britse blues- en rockgroep The Animals van Eric Burdon, Chass Chandler en Allan Price. De jury werd er voorgezeten door de op dat ogenblik befaamde Francis Bay, de orkestleider van het toenmalige BRT-orkest. Met als jurylid ook Freddy Sunder, de gitarist van dat orkest. In die tijd eveneens een vedette.

Zowel in Baasrode als in Antwerpen diende men twee nummers te brengen. Een ervan was Hello Josephine, een rockhit van de Britse groep The Scorpions. Het werd in Baasrode een eervolle 4de plaats maar bij de finale in het Sportpaleis eindigde men als 26ste op 50 deelnemers. Voor de met bussen aangevoerde fans uit Baasrode misschien wel een teleurstelling maar voor hen een toch ook uniek evenement.

Winnaars werden de Gentse Paramounts. Op de derde plaats stond Sylvester’s Team van de toen nog onbekende Sylvain Vanholme die later met The Wallace Collection en Two Man Sound stevig succes boekte. En nadien als producer reeds tekende voor platen van o.m. Gorki, Jo Lemaire, Roland Van Campenhout en Johan Verminnen.

Hoesje - Dreaming of Love & Sad and Lonely - Rudy Richard & The Giminis

Het hoesje van de single van Rudy Richard & The Gemini’s waarop drie leden van Les Etoiles Bleues, Gilbert Van den Bulcke, Sylvain Currinckx en Jos Verhulst, nog te horen zijn.

Daarnaast was er in het Sportpaleis ook nog een andere deels Baasroodse groep aanwezig, The Lonely Batchelors van Jozef De Koning die na Les Etoiles Bleues waren opgericht maar ook een trompettist en saxofonist hadden. Ze speelden eveneens de toenmalige hits maar met minder nadruk op het gitarenwerk.

Ook hadden ze later meer succes en werden ze zelfs de vaste band verbonden aan de Lebbeekse zaal Het Casino. Waarbij ze in het voorprogramma speelden van groepen zoals Jess & James, The Equals en The Fortunes. of als begeleidingsband van vedetten waaronder Tonia. Hun zanger was Eddy Vandergoten met als artiestennaam Eddy Norman en afkomstig uit Sint-Gillis-Dendermonde. Hij nam ook enkele singles op.

Rudy Richard

Ongeveer gelijktijdig met de Gouden Micro moest de groep ook op zoek naar een nieuwe zanger. En die werd dat jaar gevonden tijdens de septemberkermis in Grembergen waar het groepje The Spirits met zanger Rudy Richard, alias Rudi Audenaerdt speelde.

Hij verving bij Les Etoiles Bleues dan Cesar Van Keer maar hij zou de groep al snel ook in een andere richting duwen, los van hun Baasroodse wortels. De groep bleef wel nog kort haar naam behouden, nu als Rudy Richard & Les Etoiles Bleues.

Mede onder diens impuls wijzigde Les Etoiles Bleues haar naam dan nog eind dat jaar in Rudy Richard & The Gemini’s. De naam van de toenmalige Amerikaanse ruimteraket. ‘Les Etoiles Bleues worden The Gemini’s’ kopte het lokale weekblad De Voorpost op 13 november 1965. Het betekent het definitieve einde van de groep.

Sylvain Currinckx, Gilbert Van den Bulcke en Jos Verhulst zullen nog een tijd met Rudy Richard toeren maar eind de jaren zestig zijn ze er alle drie weg. De eerste om te vertrekken was Fons Vermorgen die Dendermondenaar Tuur Van Damme, studiegenoot aan het VTI en de latere gitaarmaker en uitbater van Tuur’s R&B café, en diens groep The Spiders ging vervoegen.

DSC_1113

De vier overblijvende leden van Les Etoiles Bleues bij een reünie in 2018. Drummer Jos Verhulst kwam om het leven op 1 april 2003

Gilbert Van den Bulcke, Jos Verhulst en Sylvain Currinckx namen nadien met Rudy Richard nog het plaatje Sad en Lonely op. Met als achterkant Dreaming of love. Rudy Richard &The Gemini’s zouden nadien met de single Popeye nog op de BRT te zien zijn in het muziekprogramma Singe Sange Jo van Johan De Clercq, alias Jo met de Banjo. In totaal nam hij met die groep vier singles op.

Allen, behoudens Emiel Van Damme zijn in mindere of meerdere mate maar steeds op een beperkt niveau nog met muziek bezig. Les Etoiles Bleues begonnen ongeveer gelijktijdig met The Rolling Stones maar Baasrode is Londen niet en dus raakte de band niet ver. The Rolling Stones daarentegen…

Fons Vermorgen speelde tot ongeveer een jaar geleden gitaar bij o.m. de aan het OCMW-dienstencentrum ‘t Plein in Baasrode verbonden band van Jozef De Koning. Hij maakt ook thuis gitaren. Rudy Richard zit bij de oude stijl jazzband die verbonden is aan het Jazzcentrum Vlaanderen in Dendermonde. En dan is er Cesar Van Keer die met zijn dochter Brigitte her en der optredens verzorgt op allerlei feestjes van verenigingen genre Okra.

Maar met enige fierheid en nostalgie kijkt men toch terug op die voor hun meer dan merkwaardige periode. “Het trok op geen ballen maar het was toch plezant”, is hoe Fons Vermorgen het tegenwoordig gebald samenvat. Een uitdrukking waarbij hij de glimlach niet kan laten zelfs al werd hij nooit zoals hij ooit droomde een bleusgitarist.

Willy Van Damme

Noten

1) Emiel Van Damme is mijn oudere broer.

2) Jos Verhulst is geboren op 8 maart 1948 en stierf op 1 april 2003.

Met medewerking van de Koninklijke Bibliotheek in Brussel, het Stadsarchief van Gent, de Erfgoedcel van het Land van Dendermonde, De Dendermondse Bibliotheek, Aimé Stroobants met diens boek Dendermonde op de Notenbalk, François Van Keer en Denis Pieters

Provinciebestuur en Baasroods Scheepvaartmuseum

In de Oost-Vlaamse provincieraad kwam gisteren het probleem ter sprake van de samenwerking tussen de Baasroodse vzw Scheepvaartmuseum en de provincie. Deze samenwerking werd door de provincie eenzijdig opgezegd nadat de vzw plots  nieuwe voorwaarden stelde om nog verder te praten over de eerder in oktober 2017 afgesproken schenking van de erfgoedcollectie van de vzw aan de provincie.

Samenwerking en schenking

Wat later dan op de algemene ledenvergadering van 17 maart 2018 van de vzw de zegen kreeg. In oktober werd dat nadien in detail met de provincie afgesproken. Dit kadert in de provinciale plannen om na de erfgoedsites in Ename en Velzeke ook Baasrode uit te bouwen tot een volwaardige erfgoedsite. Waarvoor een bedrag van bijna 2 miljoen euro is voorzien.

Op de algemene vergadering nadien waar men dit akkoord moest goedkeuren ontstond echter een forse tegenwind zowel vanuit het bestuur van de vzw als van bij het overgrote deel der aanwezige leden. Waarbij beiden de provincie van allerlei kwade bedoelingen beschuldigden. Men wou die scheepswerven gewoon afbreken en er appartementen opzetten was de op stevig applaus van vele bestuurders en leden onthaalde bewering.

Annemie Charlier

Gedeputeerde Annemie Charlier wil de gesprekken met de vzw Scheepvaartmuseum terug opstarten. Vraag is of er nu voor de provinciale plannen een aanvaardbare oplossing komt.

Alhoewel er over het voorstel voor verhuur of erfpacht nadien niet meer werd gestemd stelden bestuurders in hun brief aan de provincie dan voor om de voordien met de provincie overeengekomen schenking onder voorwaarden niet meer te aanvaarden. Dus zonder hierover te stemmen op de ledenvergadering.

Jozef Dauwe (CD&V), tot 2 december de verantwoordelijke deputé, reageerde daarop door de samenwerking met de vzw op te zeggen en te eisen dat men er tegen 1 juli 2019 zou vertrekken en dat men ook onder meer de onafgewerkte botter Rosalie, een schip waarmee men vroeger paling vervoerde, en het binnenschip Alyv zou meenemen.

Een erfgoedsite kan nu eenmaal niet met twee eigenaars werken en de nieuwe voorwaarden waren voor de provincie daarom ook gewoon onaanvaardbaar. Zo stelde men vanuit de vzw verder dat de jaarlijkse eerst aanvaarde subsidie aan de vzw niet 25.000 euro zou bedragen maar liefst 75.000 euro. Geld dat men wou gebruiken om alsnog die botter af te werken.

Lukken nieuwe gesprekken?

In antwoord op de vraag van provincieraadslid en Baasrodenaar Stefaan Van Gucht (Vlaams Belang) (1) hoe het nu met die samenwerking zat en of er eventueel nieuwe gesprekken mogelijk waren stelde de nieuwe verantwoordelijke deputé Annemie Charlier (N-VA) dat men met alle partners eerst afzonderlijk opnieuw aan tafel ging zitten om te zien of er toch nog een akkoord kan gevonden worden.

DSC_0837

Toekomstig Dendermonds schepen voor Cultuur en Erfgoed Els Verwaeren krijgt het dossier van haar voorgangster Lien Verwaeren in de schoot geworpen. Een moeilijk en voor haar delicaat dossier.

Wel bleek uit haar antwoord dat de opzegging van de samenwerking met de vzw blijft en lijkt de schenking van de collectie onder voorwaarden eveneens nog steeds een voorwaarde. Of er ditmaal wel een akkoord komt is echter de vraag. De teneur binnen de vzw, zowel bij het bestuur als onder het merendeel der leden lijkt elke samenwerking onmogelijk te maken behalve op voorwaarde van al de verregaande eisen van de vzw.

Zij zien zich baas van de site alhoewel zij geen enkel eigendomsbewijs hebben voor de gebouwen en gronden. De vzw heeft de voorbije jaren de steun gehad van vooral de lokale N-VA en bovendien is het dossier nu in handen van mandatarissen van die partij, zowel in de provincie als lokaal in Dendermonde.

De Dendermondse schepen voor Erfgoed is immers Els Verwaeren, een nieuwkomer voor die partij. Haar voorgangster Lien Verwaeren (CD&V) wou in de zaak deze maand niet meer optreden en wilde alles overlaten aan haar opvolgster en nicht. Mogelijks gaat de aanwezigheid van de N-VA dit helpen zo de plooien wat glad te strijken. De Baasroodse scheepswerven zijn als erfgoed immers zeer belangrijk.

Maar zeker is zo’n nieuw akkoord niet. Koppigheid en eigenbelang lijken de gepaste termen te zijn voor velen binnen de vzw. En dan is realiteitsbesef mijlenver weg. Feit is ook dat de provinciale plannen voor de Baasroodse scheepswerven altijd al algemene politieke steun hadden zowel in de provincie als in de Dendermondse gemeenteraad. Er is bovendien ook bij. Eenzelfde geluid is ook te horen bij Toerisme Oost-Vlaanderen en het gewest.

Willy Van Damme

1) Jan Annemans, jarenlang de sterke man binnen de vzw is familie van de in Baasrode geboren Gerolf Annemans, de zoon van de vroegere Baasroodse postmeester en Europarlementslid voor het Vlaams Belang.

Dendermondse persprijzen 2018

Zoals al elk jaar sinds 1976 organiseert de Dendermondse Perskring ook ditmaal de verkiezing van de persprijzen voor cultuur, sport en sinds enkele jaren ook een voor levenslange verdienste. De prijs gaat naar mensen of verenigingen in Dendermonde, Buggenhout en Lebbeke.

Deze is bestemd voor diegenen die het nu bijna voorbije jaar 2018 een opmerkelijke prestatie leverden die lokaal of zelfs nationaal en internationaal weerklank kreeg. Met de voorkeur daarbij gaande naar mensen die in stilte dikwijls achter de schermen en onbaatzuchtig actief waren.

DSC_0916

Wie krijgt op 24 februari een van deze toch wel mooie beeldjes van de Dendermondse kunstenaar Staf Vinck? Een man met een stevige reputatie als keramist en kunstschilder.

Wie zich kandidaat wil stellen of iemand kent en die wil voorstellen voor de prijzen voor cultuur en of sport kan dit doen door een mail of brief te sturen naar de Dendermondse Perskring met een korte samenvatting van de reden voor die kandidatuur. Deze dient gestuurd naar of willyvandamme@skynet.be of marc.goossens.persbureau@skynet.be. Dit dient te gebeuren ten laatste op 31 januari 2019.

Kandidaturen voor de prijs voor levenslange verdienste kunnen alleen voorgedragen worden door de leden van de Dendermondse Perskring. De uitreiking van deze persprijzen gebeurt op 24 februari om 10u30 in zaal Belgica Bis, Kerkstraat 115 te Dendermonde. De laureaten ontvangen daarbij ook een beeld in keramiek van de kunstenaar Staf Vinck.

De winnaars van de persprijzen vorig jaar waren voor de sport de Wandelclub De Denderklokjes uit Lebbeke, voor cultuur was dat schrijfster Sarah Verhasselt uit Appels en voor levenslange verdienste ging de prijs naar duivel-doet-al Luc Dierick uit Grembergen.

Willy Van Damme

Een gekregen paard

OPINIE

Op dezelfde dag dat de Oost-Vlaamse provincieraad besloot om volgens een voorlopige raming 328.135 euro te investeren in Baasrode voor de restauratie van het werkhuis van de scheepswerf Van Praet-Dansaert besloot de vzw, die alles beheert, om diezelfde provincie op haar algemene vergadering uit te schelden voor leugenaars, bedriegers en meer van dat fraais. “Ze komen toch nooit hun beloften na”, was de teneur over hun huisbaas. Om daarna Jozef Dauwe (CD&V), de verantwoordelijke deputé, een ‘zot’ te noemen.

Het is de reactie van mensen die elk gevoel voor de realiteit ontbreken en hun verantwoordelijkheidsbesef hebben verloren. De vzw Scheepvaartmuseum Baasrode is er om het zeer belangrijk erfgoed van die twee naast elkaar liggende scheepswerven, Van Praet-Dansaert en Van Damme, te beschermen en uit te bouwen.

Nu eindelijk de provincie dit wil realiseren zegt men neen. Voor de vzw is het in wezen simpel: “Wij zullen beslissen en de provincie moet naar ons luisteren.” Waarbij woordbreuk voor hen geen enkel probleem blijkt te zijn.

Voor rot uitschelden

Er is een klassiek gezegde dat men een gekregen paard niet in de bek moet kijken. En juist dat heeft het bestuur van de vzw en een meerderheid van haar leden gedaan. De provincie wil 1,8 miljoen euro investeren en spendeerde daar reeds een deel van door o.m. de woning ernaast aan te kopen en hiervoor een sloopvergunning aan te vragen. Een die ze nu heeft.

De provincie wil na de erfgoedcentra rond molens (Mola) in Wachtebeke en Zwalm en de erfgoedsites in Velzeke (het Gallo-Romeins verleden) en Ename (de vroege middeleeuwen met de Frankische periode) nu ook Baasrode zijn erfgoedmuseum geven. Maar de vzw zegt neen en heeft er niets beter op gevonden dan de provincie in plaats van te bedanken te beledigen. Je moet maar durven.

En uiteraard zijn de voorstellen van de provincie logisch. Vanuit Gent wil men er op vrij snelle termijn vast personeel inzetten die de zaak dan eindelijk professioneel kunnen gaan uitbaten. Dit in tegenstelling tot het misschien wel goed bedoeld maar amateuristisch gedoe. Een goede zaak voor het erfgoed en niet het minst ook voor Baasrode.

DSC_0787

De herenwoning van de scheepsbouwfamilie Van Damme. De stad – ook ‘bedriegers’ – zorgde een tijd geleden voor de gehele restauratie van de buitengevels van deze woning en werkt nu aan een restauratieplan voor het interieur. Het gebouw is op dit ogenblik ook eigendom van de provincie maar de stad kreeg het in erfpacht. Hier heeft de vzw nog voor zes maanden een huurcontract lopen.

Maar niet voor de vzw die denkt haar bestaan in gevaar te zien komen. Wat niet klopt want ze krijgt volgens het eerder gesloten, maar door hen nadien verworpen, akkoord jaarlijks 25.000 euro subsidie.

Verder mag ze volgens die overeenkomst de betaalde gidsbeurten verder organiseren, inkom vragen en de bar zeker nog drie jaar uitbaten. In ruil schenkt de vzw dan de collectie met o.m. het scheepsarchief aan die provincie. Een archief ooit cadeau gedaan door de stad Antwerpen die het er eerder in bescherming had genomen. De afbraak en vernieling vrezend.

Hallucinant

En die provinciale voorstellen zijn normaal want als men een erfgoedsite als dit wil uitbouwen dan is het logisch dat er slechts een beheerder is en geen twee. Vandaar de eis van de provincie aan de vzw en het overhevelen van de woning van de scheepsbouwfamilie Van Damme van de stad Dendermonde naar de provincie. Een kwestie om zo de essentiële eenheid te bekomen die nodig is voor een professionele uitbouw van deze plek.

De bewering geuit tijdens de laatste algemene vergadering van de vzw Scheepvaartmuseum dat de provincies toch gaan ophouden te bestaan en men daarom niet moet toegeven is gewoon hallucinant te noemen. Dit is eerst en vooral gebaseerd op wishfull thinking en dus zonder reële gronden. Het is zijn wensen voor werkelijkheid nemen.

Men verzet zich verder tegen de uitbouw van de site door de provincie en beseft blijkbaar niet dat moesten de provincies ophouden te bestaan er dan een andere overheid als huisbaas zal komen.

En wat als die eventuele nieuwe eigenaar dan toch besluit om de boel te laten declasseren en er de bouwpromotoren op los te laten? Nu reeds polste minstens een bouwpromotor bij de provincie – de site ligt aan de Schelde en is dus veel geld waard – maar botste er op een njet.

De houding van de vzw staat dan ook in contrast met de statutaire doelstelling gemaakt bij haar oprichting en dat is het beschermen van het scheepserfgoed in Baasrode. Door dit gekregen paard in de bek te kijken en hun voorstel te weigeren verzet men zich feitelijk tegen de plannen om dit erfgoed te beschermen. Men kan eisen zoveel men wil maar men kan ook de hemel vragen.

DSCN1390

De Oost-Vlaamse provincieraad keurde unaniem de plannen goed voor de restauratie van het werkhuis Van Praet-Dansaert goed. Nu regent het er binnen. Die avond van de goedkeuring zaten de bestuursleden van de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode die provincie uit te schelden en verwierpen hun plannen.

De beslissing van het provinciebestuur om de vzw van de scheepswerven te verjagen is dan ook vanuit het oogpunt van dit erfgoed misschien wel heel spijtig maar de enig mogelijke en juiste beslissing. De scheepswerven van Baasrode zijn op haar gebied als getuige van ons industrieel verleden en de scheepvaart mogelijks de belangrijkste site in het land. En die heeft recht op een professioneel beheer.

De vzw zou moeten juichen en feesten nu er zekerheid komt over het conserveren en uitbouwen van dit erfgoed. Haar reden van bestaan. Neen, ze is kwaad en daalt af tot het niveau van ordinaire scheldpartijen. Liever verder met iedereen ruzie maken, ook intern, is het beleid. Ongelooflijk maar waar.

Willy Van Damme

Wat is belangrijk: Dit erfgoed of de vzw?

Rede uitgesproken op de algemene vergadering van 24 oktober 2018 van de vzw Scheepvaartmuseum Baasrode

Baasrode, het Scheepvaartmuseum en de vzw staan vandaag voor een keerpunt, de weg naar een mooie toekomst of de stagnatie en mogelijks zelfs verval.

De provincie die eigenaar is van zowel de grond als de gebouwen wil veel geld investeren in de site en die zo een nieuw elan geven. De komst met steun van de stad Antwerpen van de Lauranda is hier een mooi voorbeeld van.

De vzw heeft via de vele vrijwilligers de voorbije jaren uitstekend werk verricht en dient hiervoor geprezen. Daarover kan geen enkele twijfel bestaan en die mensen verdienen een stevig applaus.

Echter, de vereniging was ook dikwijls het slachtoffer van haar eigen leden die al eens liever onderling ruzie maakten dan samen te werken. De episode met Filip De Saeger was hier misschien het dieptepunt. Alhoewel.

En wat is belangrijker? Dit erfgoed natuurlijk want de vzw is er alleen maar om dit unieke en mooie erfgoed niet alleen te beschermen maar ook aan de buitenwereld te tonen. Een bewijs voor de pracht ervan alsmede van een industrieel verleden waarover deze gemeente fier kan en moet zijn.

DSC_0791

De palingbotter Rosalie. Men raakte zover vooral dankzij de subsidies komende van Toerisme Vlaanderen en een stevig pak geld komende uit de faling van de Scheepwerven Boel uit Temse. Curator was hier – de aartsvijand, zot, enzovoort – provinciaal gedeputeerde Jozef Dauwe. Toen het geld kwam kreeg hij nadien zelfs nog namens toenmalig voorzitter Jan Annemans een brief met daarin beledigingen en beschuldigingen. De vzw voluit.

De overeenkomst met de provincie die we nu bespreken geeft dit erfgoed via een stevige subsidie nieuwe kansen. Het geeft bovendien aan de vzw extra impulsen om verder werken aan haar taak: het beschermen en propageren van dit mooie belangrijke verleden. De jaarlijks afgesproken subsidies kunnen de afwerking van onze schepen realiseerbaar maken.

Natuurlijk zal de vzw niet meer de eigenaar zijn van veel van dat erfgoed maar we weten uit de ervaring van de erfgoedsites in Ename en Velzeke dat de provincie op dit vlak een zeer betrouwbare partner is.

Laten we daarom alle aarzelingen over deze overeenkomst achterwege. Het is de weg naar een mooiere toekomst voor deze site. Wat de vzw op haar eigen krachten nooit zal kunnen realiseren. Dit weigeren is de weg inslaan naar verval.

Willy Van Damme

Nawoord: Men koos voor neen en het wordt voor de vzw dus het einde.