De Dendermondse paardengekte

Recent werd in de grote Dendermondse Onze-Lieve-Vrouwenkerk een belangrijk Belgisch diplomaat ten grave gedragen en bij het verlaten van de kerk klonk geen klassieke droevige muziek maar integendeel het opgewekte Ros Beiaardlied. Geen verbazing bij de rouwenden of bij de mensen in de stad. Integendeel.

Een zwaar Ros Beiaard

Lorenz Meulenbroek, koster-organist: “Het gebeurt regelmatig dat we bij het verlaten van de kerk bij een begrafenismis dit moeten spelen. Mensen hier vragen er regelmatig naar.” Hij kent het lied dan ook beter dan vermoedelijk welke andere muziekstuk.

En als muzikant bij ‘t Klein Muziekske – Samen dan met vader Patrick – is het nummer een verplicht stuk dat tijdens hun vele straatoptredens desnoods 5 of zelfs meer keer dient te worden gespeeld. En telkenmale reageren de stedelingen enthousiast en gaan ze rechtstaand meezingen. Ze worden het blijkbaar nooit beu.

DSCN5955

Het Ros Beiaard in 2010 met als heemskinderen de vier jongens van de familie Van Damme. De figuur vooraan is Kalleke Step die al sinds 1914 meeloopt.

Met het Ros Beiaard wordt in de stad dan ook best niet gespot. Het is voor de ‘Deiremondeneirs ‘ iets sacraal, iets heiligs. Lachen mag wel maar niet teveel en alleen goed bedoelend. Zeker niet in de periode dat het ‘peird’ uitgaat en dat is tegenwoordig elke tien jaar. Voordien was dat alleen voor speciale gelegenheden.

Toen tijdens de Franse bezetting en Napoleon als keizer heerste was er zowel in 1807 als 1808 een ommegang speciaal voor de Franse heerser. De Grote Markt noemde toen trouwens de Place de la République en de Kerkstraat de rue Napoléon. Alleen daagde eregast Napoleon nooit op want die was teveel bezig met zijn vele oorlogen en had zo te zien geen echte interesse voor de folklore uit dat stadje aan l’ Escaut.

DSC_0791

Sinds enkele jaren heeft ook Sint-Gillis terug een paard dat sindsdien telkenmale de jaarlijkse Bloemencorso opent. Ook deelgemeente Grembergen heeft met Pollibar haar (relatief klein) paard die dan steevast mee opdraaft tijdens de Reuzenstoet in deze gemeente. Die paardengekte is dus besmettelijk.

Pijnders en hun zware taak

Volgend jaar op zondag 24 mei gaat het Ros Beiaard terug uit en al een jaar vooraf zijn de voorbereidingen reeds volop bezig. Met regelmatig weerkerende acties en veel reclame. Zo was er recent de selectie van de Wildemannen, de kandidaat pijnders. Een gilde afstammende van de vroegere dokwerkers die al in de zeventiende eeuw verbonden zouden geweest zijn met het Ros Beiaard en haar legende.

De Wildemannen moeten daarbij een serie zware proeven ondergaan die vooral de kracht van deze toekomstige pijnders moet bewijzen. En niet zelden zijn dat zoons of kleinzoons van vroegere pijnders. De belangstelling voor de recent wedstrijd was trouwens groot. Duizenden kwamen kijken en toejuichen.

En dat ze sterk moeten zijn om het peird te mogen dragen is logisch. Het Ros is 4,85 meter hoog, 5,2 meter lang en weegt ongeveer 800 kilo en met 12 dragers betekent dat bijna 67 kilo per pijnder.  En hier komen dan nog de Heemskinderen bij. Waarbij het Ros Beiaard tot vreugde van de Dendermondeaars ook liefst zoveel mogelijk moet steigeren. Met verder een kilometerslange ommegang. Het wordt dus zweten en zuchten.

DSCN5964

De Ros Beiaardharmonie, een gelegenheidsensemble onder leiding van Patrick Heirbaut en uitgedost in de Dendermondse kleuren, keel en wit. Deze speelt tijdens de stoet natuurlijk herhaalde malen de Banier en het Ros Beiaardlied, de twee liederen die verband houden met de Ommegang.

Daarbij is ook veel plaats voor de rivaliteit met de eveneens aan de Dender gelegen stad Aalst. Schepen uit Aalst moeten Dendermonde passeren en onder het ancien regime er dus belasting betalen. Tot groot Aalsters ongenoegen die ooit op papier een plan hadden voor een kanaal van Aalst via Wieze naar Baasrode en zo de Schelde. Het raakte echter nergens.

Frankische legende

De legende van het Ros Beiaard is in wezen een Frankische ridderverhaal dat teruggaat tot de achtste eeuw en Karel de Grote, de eerste Frankische keizer. Deze had volgens de legende ruzie met Aymon, een van zijn vazallen en toen Reinout, een van de vier zoons van Aymon, Lodewijk, de zoon van keizer, tijdens een ruzie aan het hof onthoofde brak de hel los..

Waarna Karel de Grote ten strijde trok tot Reinout zijn fabelachtig paard, het Ros Beiaard, als zoenoffer deed verdrinken. Waarna dat in dit geval onder invloed van lokale geschiedkundigen als David Lindanus en Prudens Van Duyse uiteraard niet stierf door verdrinking in de Maas bij Dinant of elders maar in de Dender in Dendermonde.

IMG_6517

De Wildemannen moeten voor ze pijnder kunnen worden hun kracht bewijzen. Hier met twee zakken zand van ieder 50 kilo over water en op een plank lopen.

Dit Frankisch verhaal is ook elders bekend en gelieerd met vele plaatsen in België, Nederland, Frankrijk en zelfs Spanje. Zo hebben onder meer Mechelen en Ath hun eigen Ros Beiaard en is de legende met haar vier heemskinderen op vele plaatsen in het stadsbeeld terug te vinden o.m. in de stad Virton.

Vier jongens

Maar nergens is die viering zo intens en verweven met de lokale volksaard als in Dendermonde. En als het Ros Beiaard na de ommegang terugkeert naar haar hok in de Hollandse Infanteriekazerne dan zie je veel stedelingen hun zakdoek bovenhalen om de tranen weg te vagen.

Het is het meest Deiremondse moment van het ganse gebeuren met erbij een flink stuk theater. Bovendien reageren alle Dendermondaars op dezelfde wijze, van de notaris tot de leefloner, van de intellectueel tot de straatveger. Rang en stand  of jong en oud tellen niet.

DSC_0902

Ook in Virton in Belgisch Lotharingen leeft het Ros Beiaard en zijn heemskinderen, les quatre fils d’ Aymon. In het mooie en boeiende lokale museum is er veel aandacht voor.

Opvallend is dat men ondanks de ultra zware criteria ook nog steeds vier heemskinderen (Aymonskinderen) weet te vinden om op het paard te zitten. Zij moeten immers tussen de 7 en 21 jaar zijn, elkaar opvolgen zonder een meisje tussen en wier ouders en grootouders bovendien steeds in de stad woonden. Het wordt nu afwachten welke familie ditmaal aan de beurt komt. Hen wacht nu eenmaal Dendermondse roem.

En ondanks die strenge voorwaarden blijken er steeds gezinnen gevonden te worden die kandidaat willen zijn om als heemskinderen het paard te bestijgen. En meisjes komen zeker niet in aanmerking. Ridders zijn nu eenmaal mannen en niemand in de stad zou het in zijn hoofd halen om het idee zelfs maar te opperen.

Belangstelling

Het is dan ook niet te verwonderen dat er geen enkel tekort is aan vrijwilligers om figurant te spelen in de ommegang – Het zijn er alleen al voor Katuit duizend – die trouwens qua aankleding zeer verzorgd is. Verkleedpartijen zijn wereldwijd een vast ritueel bij mensen en ook in Dendermonde zijn er op dit vlak van medewerkers geen problemen. Zo heeft de lokale volksdansgroep Reynout na een simpele oproep haar afdeling vendelzwaaien probleemloos kunnen uitbreiden.

IMG_7489

De drie gildenreuzen, van links naar rechts, Indiaan, Mars en Goliath; met verder links Patrick Segers en zijn voorganger Franki Hervent.

Ook voor andere groepen eigen aan de stoet zoals de Knaptanden, een soort van gevaarlijke ogende monsters, en de hellebaardiers zijn er geen moeilijkheden. “De belangstelling om deel te nemen aan de Ros Beiaardommegang is groot, ook van ver buiten de stad”, stelt Patrick Segers, secretaris van het Ros beiaardcomité en ook baas van de Toeristische Dienst..

En nu al begint de vraag te groeien voor een ticket op een van de tribunes op de Grote Markt. Bij de vorige ommegang stonden vele honderden mensen in de koude zelfs een ganse nacht te wachten om ‘s morgens toch maar een ticket te kunnen bemachtigen. “Dendermondenaars die in het buitenland wonen zoals in de VS contracteerden ons al voor zo’n ticket maar ze zullen moeten aanschuiven zoals de rest”, zegt Patrick Segers nog.

DSC_1032

Neen, dit zijn geen uit de bol gaande fans van het nieuwe popidool Billie Eilish op Pukkelpop maar supporters van de drie Dendermondse gildereuzen tijdens de reuzenommegang Katuit gisterenavond. Met steun van Stella Artois.

Het Ros Beiaardcomité is een orgaan waarin alle politieke partijen uit de gemeenteraad zetelen en dat verantwoordelijk is voor het welzijn van deze ommegang en die ook vorm geeft. Het idee is dat lokale politici het Ros Beiaard niet voor eigen gewin mogen misbruiken. Wat de voorbije jaren wel al tweemaal door de oppositie gebeurde, eens met de nu verdwenen partij Samen en eens met de N-VA.

UNESCO

Een eerste apotheose in de aanloop naar de Ros Beiaard Ommegang komt vandaag met Katuit de eveneens al honderden jaren bestaande reuzenstoet die dankzij het vroegere hoofd van de Dienst Toerisme Franki Hervent uitgroeide tot een groot stedelijk feest welke de lokale kermis afsluit en waar eveneens duizenden mensen op af komen. En deze staat uiteraard in het teken van de komende grote ommegang.

Unesco Ros Beiaard - 1

In 2005 werden de drie reuzen, het Ros Beiaard en hun ommegangen door Unesco opgenomen in de lijst van het Orale en Immateriële Erfgoed van de wereld. En daar is men in Dendermonde erg fier op.

In de visie van de Deiremondeneirs staan de drie reuzen wel een trap lager dan het paard. Zo mag het Ros Beiaard Dendermonde nooit verlaten en zich alleen elke tien jaar vertonen. De reuzen daarentegen vormen hiervoor geen probleem. Zo gingen ze jarenlang met de inwoners op uitstap naar Oostende en gingen zij recent op 21 juli met de nationale feestdag naar het Brusselse Warandepark ter promotie van de komende ommegang.

Sinds 2005 maakt het Ros beiaard en de reuzen Mars, Goliath en Indiaan samen met hun stoeten deel uit van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Wereld van Unesco, de VN-organisatie voor Cultuur en Wetenschap, en geniet het dus een speciale bescherming. En met het belfort en het begijnhof scoort de stad hier in deze categorie zelfs driemaal. Iets waar men in Dendermonde erg fier op is. het is een weelde die men trots draagt.

DSCN1982

Op 1 juli 2011 traden de Kaiser Chiefs met zanger Ricky Wilson op tijdens de uitzending van de laatste Marcel Vanthilt show in Dendermonde. En toen ‘t Klein Muziekske het Ros Beiaardlied liet horen toonde ook Ricky Wilson zijn enthousiasme en begon spontaan te dansen. 

De zowat voornaamste reden voor die erkenning van het Ros Beiaard, de reuzen en de ommegangen is dat het een eeuwenoude traditie betreft welke al die tijd bij de bevolking ook sterk is blijven leven. Veel steden in België hebben dergelijke grote feesten zoals de Gouden Boomprocessie in Brugge, de Meiboomplanting in Brussel of de Ducasse in Mons maar nergens lijkt het zo intens in de lokale volksaard verankerd te zijn als in Dendermonde.

Dendermondenaars noemt men in de volksmond kopvleesfretters maar in wezen is het echte Dendermondse gerecht paardenworstjes die bij het stoven flink overgoten worden met liefst zuur bier zoals een trippel. Waarna ieder ze volgens eigen recept op smaak brengt.

Aalsterse Draeckeniers

Een vast onderdeel van de traditie rond de Ros Beiaardommegang betreft natuurlijk ook de relatie met Aalst. In het Ros Beiaardlied staat immers: Die van Aalst zijn zo kwaad omdat hier het Ros Beiaard gaat.

En dus komen de Draeckeniers, een Aalsterse folkloregroep die zowel met Aalst als zeker met Dendermonde de spot drijven, rond deze periode naar de stad op bezoek om er fratsen uit te halen. De vorige maal kwamen ze in volle aanschijn van de pers aan de poort waar het Ros Beiaard huist zakken zilverpapier brengen voor die ‘arme dorpelingen die nog moeten beschaafd worden’. Waarna een gealarmeerde politie dacht dat er inbrekers op pad waren en met loeienede sirenes afkwamen.

DSCN5567

De Dendermondse politie kwam als woestelingen van alle kanten opgedoken en sprongen uit hun wagen hopend snode dieven te arresteren. Het bleken een stel aangeklede Aalsterse clowns in bolhoed en met zilverpapier te zijn. En die gift werd door de Dendermondse burgemeester Piet Buyse goed bevonden. De politieman op de foto kon er goed mee lachen. Enkele anderen niet.

De meeste politielui konden er, eens van de verrassing bekomen, goed om lachen, enkelen voelden zich bekocht en waren kwaad. Vermoedelijk kenden die deze traditie niet. Waarna Dendermondenaars de dagen nadien in Aalst affiches aanplakten stellende dat er in Aalst een kartonnen paard (het Aalsterse Ros Balatum) te koop stond. Het is dan ook al afwachten wat de Draeckeniers ditmaal uit hun hoed gaan halen.

Een apart geval is ook de deelgemeente Baasrode waar ooit in de zestiende eeuw een conflict met Dendermonde ontstond over het lossen en laden op de Schelde. Een voorrecht van Dendermonde die men, gesteund door Antwerpen, in Baasrode flink aan hun laars lapte.

Wat leidde tot een in wezen voor Baasrode gunstige veroordeling. In de Baasroodse feestzaal De Vliet kan men dan ook een Ros Beiaard op de muur geschilderd zien. Alleen is het Ros hier een ezel en zijn de heemskinderen vier apen. Nogal wat Baasrodenaars lusten die van Dendermonde met hun peird nu eenmaal helemaal niet. Men voelt zich er door de stad steeds tekort gedaan. Wat die er ook doen, het is voor hen altijd fout..

DSC_0772

De Baasroodse versie van het Ros Beiaard gemaakt voor het Baasroodse carnavalcomité in februari 1990 door de intussen overleden Jan Stuyven met deze ingekleurd door Jan Van Overloop. Hiervan zij er ook 11 tekeningen gemaakt die ingekleurd waren door een mevrouw De Brabander voor de Raad van 11 van het carnavalcomité. Ze kregen een certificaat mee van de toenmalige Dendermondse burgemeester Maurice Dierick. Het idee in Baasrode is om rond die tekening volgend jaar iets te doen.

Willy Van Damme

2 gedachten over “De Dendermondse paardengekte

  1. Bedankt voor het fijne artikel! Heb je toevallig een foto van het Ros Beiaard in De Vliet? Daar ben ik benieuwd naar.
    Bart De Boiserie

    Antwoord:

    Ik heb ondertussen nieuwe foto’s genomen en die kun je onderaan het artikel bewonderen met ook wat extra informatie hierover.
    Willy Van Damme

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s