Wiens brood men eet diens woord men spreekt

Het is een gezegde dat klopt als een bus: Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Logisch maar…. als we zien dat journalisten, ambtenaren en wetenschappers over cruciale zaken van vrede of oorlog omwille van den brode de overheid naar de mond praten dan is het voor de buitenwereld meer dan oppassen geblazen. Dan heet dat censuur.

Geen Filip Reyntjens

Gevoelige onderwerpen als Syrië, Afghanistan, Iran of China en Rusland worden dan afgetoetst aan het beleid welke de regering op dat ogenblik voert. Ook voor Rwanda is dat zo. Het is een oude kolonie – officieel mandaatgebied – van ons land en de etnische tegenstellingen wegen zwaar. Zeker en vooral sinds de machtsovername door het Rwandees Patriottisch Front en dictator Paul Kagame met daarbij de invasies in Congo.

De Belgische politiek was hier verdeeld en de moord op die Belgische para’s toen maakten het allemaal nog veel erger. Filip Reyntjens, professor emeritus en de specialist over het land ging op vraag van het Egmontinstituut, officieel het Koninklijk Instituut voor Internationale Betrekkingen, een lezing geven over zijn vorig jaar verschenen boek ‘Modern Rwanda, A political History dat bij Cambridge University Press werd uit(gegeven. (1)

Maar die lezing gaat niet door en zal volgens Reyntjens ook niet meer doorgaan. Voor de minister voor Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) was dit een negatief ‘advies’ want het geven van die lezing zou een slecht idee zijn en de relaties van België met Rwanda alleen maar bemoeilijken. Die zijn nu verbroken. Het verbieden van zijn voordracht om die reden is volgens Reyntjens onzin. Maar dus gaat de lezing niet door.

Uit schrik voor een mogelijke negatieve reactie van Paul Kagame schrapte Buitenlandse Zaken de lezing van Filip Reyntjens voor het Egmont Instituut over zijn laatste boek over Rwanda. Reyntjens wordt wereldwijd gezien als een der voornaamste kenners van Rwanda maar is er persona non grata wegens te kritisch en goed.

“We zijn wetenschappelijk onafhankelijk, maar willen ook niets doen dat de Belgische diplomatie zou schaden”, aldus Jean-Christophe Hoste, communicatiedirecteur van het Egmont Instituut in De Standaard van 10 september.

Dat de man zich hier gewoon tegenspreekt zou duidelijk mogen zijn. De instelling loopt gewoon aan het lijntje van de regering en is niet onafhankelijk. Logisch want de voorzitter is een oud-diplomaat en de kantoren van de instelling zitten in de gebouwen van het ministerie.

De journalist die een interview heeft met iemand van het Egmont Instituut praat dus in wezen met de regering. Journalisten die hen voor hun media interviewen zouden dat moeten beseffen. Maar in de praktijk stelt men hen voor als onafhankelijke experten die met hun massa’s aan kennis als een professioneel zaken als Oekraïne, Rusland of China bespreken.

Think tanks

Er is geen enkel probleem om die aan dat instituut verbonden mensen aan het woord te laten. Dat hoort zelfs zo maar als men dat doet dan krijgt men gewoon een eenzijdig beeld van de toestand. Hetzelfde met Nederlandse instellingen als Clingendael of Raam op Rusland of in het Verenigd Koninkrijk Chatham House en RUSI, het Royal United Services Institute, het Brits leger. Het zijn officieuze woordvoerders van de overheid.

En dan heb je de Amerikaanse zogenaamde think tanks als Brookings die in wezen financieel afhankelijk zijn van de Amerikaanse of buitenlandse regeringen of van bedrijven die nauw verbonden zijn met het Pentagon. En dan zie je de pers die mooi in de pas loopt en alles slikt wat men daar vertelt als de waarheid. Voor journalisten is tegen de stroom ingaan gevaarlijk. En zij weten dat.

Het Instituut Clingendael in Den Haag stelt zich ook graag voor als een onafhankelijke instelling die wetenschappelijk onderbouwde studies aflevert. In de praktijk is dit een overheidsinstelling.

Hetzelfde met de wereld van de ngo’s en de vele actiegroepen. Infiltratie door de politie of geheime diensten is klassiek. De ngo’s zijn immers voor een belangrijk deel afhankelijk van de overheid en zullen dus moeten oppassen. Ook zij weten dat. Neem de Amerikaanse ngo Human Rights Watch die ooit naar Saoedi Arabië trok om er fondsen te verzamelen.

De Britse politie

Maar helemaal straf was het verhaal van de Britse National Public Order Intelligence Unit die agenten leverde die onder valse identiteiten infiltreerde in volgens een officieel onderzoek uit 2018 minstens 42 Britse groepen zoals London Animal Action, Tri-Continental en International Socialists.

In sommige gevallen huwden ze zelfs leidende figuren in de groep en hadden er ook kinderen mee. Zo had je Mark Kennedy, alias Mark Stone alias Flash. Sommigen opereerden bovendien in actiegroepen in Denemarken en in Duitsland waar men een van hen ooit betrapte op een poging tot brandstichting. Het kwam er nooit tot een proces.

Toen jihadisten op 22 mei 2017 het concert van zangeres Ariane Grande in de Manchester Arena aanvielen met als gevolg 23 doden en 120 gewonden bleken volgens de Financial Times de daders leden te zijn van een groep die eerder door de geheime dienst MI6 naar Libië waren gestuurd om er president Moeammar Kadhaffi te vermoorden.

En men kan er gif op nemen maar die praktijk gaat op grote schaal verder in Syrië en nu Oekraïne. In 2019 werd in het centrum van Londen de Hongkongse minister van Justitie Teresa Cheng op 15 november 2019 het hospitaal ingeklopt door een gemaskerde bende. Vragen via de Freedom of Information Act over het uitblijven van een officieel onderzoek en arrestaties bleven ook in beroep onbeantwoord. Te delicaat was het antwoord in beroep.

Bassam Ayachi

In die toestand waarbij journalisten in veel gevallen afhankelijk zijn van informatie komende van officiële kringen zal men dan geen te delicate vragen stellen en alles wat die ‘specialisten’ van die instellingen zeggen aanvaarden als vaststaand. Dat de Belgisch topterrorist Bassam Ayachi werkte voor de Franse en Belgische veiligheidsdiensten zou normaal een mediastorm veroorzaken. Behoudens een stuk in De Morgen was er niets.

Want dieper graven kan dan zaken onthullen die schadelijk zijn voor hun contacten met die ‘specialisten’. En dus hoor je nooit het verhaal over die Oekraïense staatsgreep in 2014 die blijkbaar nooit heeft plaats gehad. Evenmin lees je iets over het verbod in Oekraïne op de Russische cultuur en die van bijvoorbeeld de Hongaren in het land.

Bassam Ayachi, gekend als de Molenbeekse sjeik en toprekruteerder voor jihadistische terroristen in o.m. Syrië, zijn moederland. In Frankrijk kreeg hij hiervoor een eerder symbolische gevangenisstraf. Hij bleek een informant voor zeker de Franse en Belgische veiligheidsdiensten. Alleen De Morgen bracht het verhaal maar de rest van de media zwegen. Zijn zoon Abdel Rachman kreeg in Brussel wegens terroristische activiteiten in eerste aanleg 8 jaar en in beroep 4 jaar. Hij sneuvelde in Syrië.

En als de LGBTQ gemeenschap in Hongarije wil betogen trekken er leden van het Europarlement naar Budapest om hen te steunen tegen de regering van Viktor Orban. Maar enkele maanden voordien werden mensen die in Kiev een gelijkaardige betoging wilden organiseren nog voor ze konden starten door knokploegen uit elkaar geranseld. Hier geen sympathiserende Europarlementsleden of de Westerse massamedia. Alleen de stilte.

En de journalist die in onze massamedia dat toch zou willen bespreken krijgt dan de boodschap: ‘Dat is niet mainstream’. Kritische vragen stellen is dus uit den boze want men moet binnen de lijntjes kleuren. In het Frans spreekt men dan van de ‘Pensée Unique’. In welk land was dat ook weer?

Willy Van Damme

1. Filip Reyntjens, ‘Modern Rwanda, A political History’, Cambridge University Press, november 2024, 27,5 euro, 224 pagina’s. In het boek overschouwt hij de geschiedenis van het land vanaf het midden van de negentiende eeuw, de Duitse kolonisatie, het Belgisch mandaat, de onafhankelijkheid en de periode nadien met o.m. de machtsgreep door het RPF van Paul Kagame.