Alaska – Paniek in Brussel – Naar Minsk 3?

De ontmoeting vrijdag tussen een Amerikaanse delegatie met president Donald Trump en een Russische met Vladimir Poetin komt op een voor Rusland zeer gunstig ogenblik. Ze staan immers op het punt de voornaamste nog in Oekraïense handen zijnde steden van de Donetsk af te snijden van de rest van het leger. De komende maanden dreigt er voor de regering van Volodymyr Zelenski dan ook een catastrofe. Hij nadert het einde van zijn militaire macht.

Daarna blijft er niet veel meer over en rukt Rusland indien het dat wenst zo op naar niet alleen de hoofdstad Kiev maar zelfs tot in de regio Lviv/Lvov, het hart van het harde Oekraïense nationalisme. Wie zal hen tegenhouden? De enkele overbleven brigades en bataljons?

Typerend is toen het Russisch leger plots 20 km noordwaarts oprukte en de bevoorrading naar de steden Slovjansk en Kramatorsk dreigde af ter snijden men in zeven haasten 3 brigades en 2 bataljons stuurde. Waaronder de fascisten van Azov. Die kwamen van het nabijgelegen front van Konstiantynivka waar de Russen daarop dan ook met succes op veroveringstocht trokken. Gaten vullen en elders gaten maken.

Het Russische leger is op een dag bijna 20km opgerukt en is nu bezig aan het consolideren. van haar veroveringen In allerijl stuurde de regering in Kiev enkele duizenden militairen naar daar om die opmars te stuiten. Tot vrijdagmorgen tevergeefs. De hoofdweg naar de steden Kramatorsk en Slovjansk is daarmee afgesneden. Er zijn nog wel secundaire wegen maar die zijn slecht onderhouden en niet echt geschikt voor het soms nodige zwaar verkeer.

Russische invloed uitschakelen

Het Oekraïense leger was door de NAVO uitgebouwd tot wat men dacht het sterkste in Europa te zijn en is nu bijna op sterven na dood. Rusland was immers sterker, groter en moderner. Het werk van Poetin en zijn team. Het sleuteljaar hierbij is 2008 want toen besefte Rusland en Poetin dat de NAVO Rusland wou vernielen. De vernieling van de Sovjetunie in 1991 was voor het Westen als een appetizer. Men had grotere honger.

Maar eerst diende men Oekraïne stevig in handen te krijgen. Maar dat was moeilijker gezegd dan gedaan. De staatsgreep van 2003 met zijn oranje revolutie was mislukt want daarna kwam president Janoekovitsj en die bleef vasthouden aan zijn koers die een evenwicht betekende tussen de Russische en de westerse belangen. Daarom besloot men bij de NAVO drastisch in te grijpen om dat scenario van 2003 te vermijden.

En dus kwam er de staatsgreep in 2014 en verhinderde men die voor 2015 geplande verkiezingen door voordien het politiek systeem radicaal te hervormen waarbij men elke Russische invloed uitschakelde. Geen sinecure in een land waar het Russisch en een tussentaal tussen het Russisch en Oekraïens de meest gesproken taal is. De ultranationalisten en fascistische groepen namen de macht.

Speciale Militaire Operatie

En dat zorgde uiteraard voor een opstand in steden als Kharkiv en Odessa die echter zeer bloedig onderdrukt werden. Alleen in de provincies Luhansk en Donetsk, de Donbass, wist dit verzet stand te houden. Feitelijk het begin van de oorlog en niet 2022 toen het Russische leger binnenviel. Theoretisch gebeurde dit trouwens op vraag van Luhansk en Donetsk die voordien hun onafhankelijkheid hadden uitgeroepen die de Russen dan erkenden.

Vandaar dat Rusland officieel spreekt over een ‘speciale militaire operatie’. Pogingen om kort nadien tot een overeenkomst te komen met autonomie voor de Donbass mislukten echter in april 2022 door de Britse interventie van premier Boris Johnson. Officiële reden voor de VS was dat Oekraïne dan zijn leger grotendeels moest afbouwen.

Bij Humo had men een gerucht opgevangen dat de NAVO in 1990 met de Sovjetunie had afgesproken dat de NAVO geen mm naar het oosten zou oprukken. Men had er echter geen bewijs voor gevonden. Dat oprukken werden er vele honderden kilometers. Of wie zoekt die zal vinden. En uit een privaat gesprek met een toenmalig minister van Buitenlandse Zaken viel af te leiden dat dit niet altijd goedschiks gebeurde.

Het is pas op dat ogenblik dat de oorlog op grote schaal vorm krijgt. In de lente van 2023 krijgt Oekraïne van de NAVO zowat alle materieel die men kan missen. De overwinning lonkte. En dit ging gevierd worden in juli 2023 in Vilnius op een bijeenkomst van de NAVO. Het werd een ramp en men kon de diepe teleurstelling op de gezichten van Jens Stoltenberg & Co amper verbergen. Zelensky stond er eenzaam en verlaten bij.

Het Russisch leger had zich goed voorbereid en wist perfect wat er te verwachten was. Men lachte in de media nog met de drakentanden van Poetin maar het lachen was snel voorbij. Als ze meer dan een kilometer konden oprukken dan was dat een succes dat onze pers dan maar breed uitsmeerde. Tot de lente van 2025 hield onze media dit beeld aan. Nu durft niemand dit meer. Zelfs in de door het Westen gefinancierde lokale pers kan men dit lezen.

Dromen van een vernield Rusland

Maar men bleef tot nu fanatiek vasthouden. Econoom Koen Schoors zag Rusland snel instorten terwijl Johan Van Overtveldt, econoom, gewezen journalist, ex-minister van Financiën en nu Europarlementslid voor de N-VA zag Rusland eind dit jaar al failliet gaan. Maar ja, de man was zich ooit al aan het voorbereiden op de ondergang van de euro. Het werd niets. En de EU vaardigde zopas zijn 18de sanctieronde tegen Rusland uit.

Toen Trump zijn ontmoeting in Alaska met Poetin aankondigde was het dan ook paniek bij de EU in Brussel. De ene ontmoeting volgde op de andere vergadering en conferentie. De bedoeling was duidelijk om die zaak te doen mislukken nog voor ze kon starten. Voor de EU is Poetin des duivels en daar praat je niet mee. Je stuurt er feitelijk alleen maar raketten op af.

Vandaar de Europese eis om ook Zelenski te laten deelnemen. Waarom? Omdat ze goed wisten dat in dat geval Poetin niet zou komen en Trump dan alles diende af te voeren. Dat Zelenski aanwezig moest zijn is trouwens raar. Die bijeenkomst gaat immers niet alleen over Oekraïne maar ook over de relaties van de VS met Rusland, de ontwapeningsverdragen en de plaats van Rusland in de wereld. Zaken die Zelenski niets aangaan.

J.D. Vance

Wat langs Amerikaanse zijde de voorbije dagen vooral opviel was de zeer prominente rol die de vicepresident J.D. Vance speelt. Bij elke ontmoeting met Europese leiders over de zaak was hij aanwezig en dat is geen toeval. Legendarisch bijna was zijn rol in de fameuze ontmoeting van februari op het Witte Huis met Zelenski en Trump. Voor Zelenski feitelijk een valstrik.

C.D. Vance de vicepresident van Donald Trump speelt een sleutelrol in de onderhandelingen van de VS over Oekraïne en is zeer negatief over Zelensky. Normaal blijven vicepresidenten steeds discreet op de achtergronden. Hier echter niet.

Vance beschuldigde Zelenski daar er niet alleen voor zijn militair zeer zwakke positie maar ook, en dat is cruciaal, dat hij feitelijk een derde wereldoorlog wou ontketenen. Zijn oproep bijvoorbeeld in het begin van de oorlog om boven zijn land door de NAVO een vliegverbod te laten uitvaardigen zou de start van Wereldoorlog III betekenen. Wat klopt en wat Zelenski zelfs niet eens poogde te ontkennen.

Ook Steve Witkoff die mee de onderhandelingen voerde behoort tot dit kamp dat streeft naar het einde van de oorlog. Keith Kellogg die ook binnen de huidige administratie onderhandelingen voert is plots in dit dossier nergens meer te bespeuren. Kellogg had zelfs een voorstel klaar voor troepen van de NAVO in West-Oekraïne. Wereldoorlog 3 dus.

Hetzelfde voor de minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, een neoconservatief die opportunistisch nu plots van kamp verwisselde. Trump lijkt hem hier niet echt te vertrouwen. Tijdens de opstand in Hongkong in 2019 speelde Rubio zelfs een sleutelrol. Het zijn tekenen die een voor Oekraïne en Rusland, en feitelijk de wereld, positieve uitkomst doen verhopen.

Wat die uitkomst juist zal zijn is natuurlijk niet te voorspellen. Zeker is dat de Krim en de Donbass Russisch grondgebied zal worden en vermoedelijk geheel of delen van de provincies Zaporizja en Kherson. Komt er geen voorakkoord dan zal Rusland verder oprukken.

Rukt Rusland verder op

Voor columnist Gideon Rachman van de Financial Times (1) zou dit voor Rusland zelfs de beste uitkomst zijn. Het kan dan desnoods verder oprukken richting de hoofdstad Kiev, Kharkiv en Odessa. Niemand zal hen dan kunnen tegenhouden.

De interne discussie binnen de EU is in hoeverre die opdeling va het land en die vijf provincies zal gerealiseerd worden, de facto of de jure. Men ontkent niet meer de harde waarheid. In het laatste geval (de jure) zullen alle landen binnen de NAVO dat moeten erkennen terwijl het in een ander geval een tweede Noord- en Zuid-Korea zal zijn. Twijfelachtig of Rusland dit laatste zal aanvaarden.

In Moskou is men immers het valse spel van de EU, de VS en de NAVO zeker niet vergeten en Rusland bezit praktisch alle kaarten en beslist bijna alleen. Poetin en zijn regering willen zekerheden en geen halve beloften zelfs al staan die op papier. En positie die zeer logisch is gezien wat er de voorbij jaren in de relaties van het Westen met Rusland gebeurde.

Akkoorden van Minsk

In 2015 was er vlakbij de stad Donetsk in Debaltsevo een zware veldslag tussen de door het Westen gesteunde putchistenleger en militairen gelieerd aan de opstandige provincies in Donetsk en Luhansk. Deze kregen de steun van het Russische vrijwilligersleger Wagner en wonnen het pleit. Waarop de Duitse kanselier Angela Markel naar Moskou trok en men met steun van Frankrijk de Minsk II akkoorden sloot.

Vladimir Poetin is voor het Westen zowat de grootste crimineel die er is. Hij heeft hun plannen weten te dwarsbomen en komt als overwinnaar uit dit conflict. Vandaar. Ze gaan nog moeten smeken bij de man.

Nadien stelden zowel Merkel als de Franse president François Hollande dat men zo tijd wou winnen om het Oekraïense leger uit te bouwen. En in Kiev stelde men nadien dat men nooit zinnens was geweest die akkoorden uit te voeren. En voor Rusland was het ook een kwestie van tijd want zij was druk bezig met de uitbouw van fort Rusland. Een land dat een westerse blokkade kon weerstaan en dat een performante economie en leger zou hebben.

Voordien had het Westen immers haar beloften om de NAVO oostwaarts niet uit te breiden niet nagekomen. Waarna het in 2008 stelde dat Oekraïne en Georgië bij de NAVO moesten komen. Wat de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Rusland William Burns voor Rusland een rode lijn noemde. Met dat jaar ook de invasie van Zuid-Ossetië waarbij Russische soldaten sneuvelden die er als gevolg van een verdrag met Georgië gestationeerd waren.

Zelenski in het nauw

Het mogelijks grootste probleem is echter de positie van Zelenski die moet schipperen tussen het eigen privébelang, de ultranationalisten en de druk van Rusland en het Westen. Een Westen dat bovendien zeer verdeeld is. Hoe lang hij dat nog zal uithouden is onmogelijk te zeggen. Zeker is dat hij zeer zwak staat en feitelijk regeert over een ruïne.

Zo was er recent het verhaal (2) over de twee door het Westen gecontroleerde organisaties ter bestrijding van de corruptie NABU en SAPO en de houding van Zelenski. Zo had NABU Oleksiy Chernyshov, een nauwe bondgenoot van Zelenski, gewaarschuwd dat men hem in beschuldiging ging stellen voor o.m. corruptie. Wat abnormaal is want zoiets vooraf melden gebeurt normaal niet maar komt steeds totaal onverwacht. Dit wegens vluchtgevaar.

En dan waren er Timur Mindich, mede-eigenaar met Zelenski van diens entertainment groep en Rostyslav Shurma, een gewezen adjunct-directeur van het presidentieel bureau. Beiden werden eveneens verdacht van corruptie. Waarna het Oekraïense parket bij NABU binnenviel en enkele onderzoekers arresteerde onder beschuldiging voor Rusland te werken.

Volodymyr Zelenski met Donald Trump tijdens die fameuze ontmoeting in het Witte Huis in februari 2025. Toen was het al duidelijk dat Trump niets moest hebben van Zelenski. De Oekraïense ambassadrice in Washington zat toen tijdens dat gesprek met het hoofd neergebogen en met de handen in haar de ramp te aanhoren.

Waarop de Rada, het parlement, bijna eenparig een wet stemde die NABO en SAPO onder de controle van de procureur-generaal brachten en dus Zelenski. Waarop de EU woest reageerde, met maatregelen dreigde en betogers tegen Zelenski op straat kwamen. En kijk onmiddellijk trok de Rada eveneens bijna eenparig die wet weer in. Het toont wat soort parlement dit is en het niveau van de democratie in het land. Een bananenrepubliek

Wat nu met Oekraïne

Zeker is dat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne op haar einde loopt. En dat de provincies Donetsk, Luhansk, Krim en delen van Zaporizja en Kherson definitief Russisch zullen worden is zeker. Vraag is wat er met dat wat overblijft van Oekraïne gaat gebeuren. Lidmaatschap van NAVO is uitgesloten en ook dat van de EU lijkt wel zeer twijfelachtig.

Dat lidmaatschap zou een groot verlies betekenen voor de Franse, Spaanse, Poolse en Italiaanse landbouwsubsidies. Ook zijn de relaties van Polen met Oekraïne gespannen (3). Zo werden zeer recent 57 Oekraïners uit het land gezet toen tijdens een concert van de Wit Russische rapper Max Korz een van hen met de vlag van het UPA, het fascistische Oekraïense Bevrijdingsleger uit Wereldoorlog II, zwaaide en rellen uitbraken.

Het UPA had in 1943 een geschatte 100.000 Polen vermoord in de provincie Volhynia. Een zaak van etnische zuivering. Uiteraard zal door de verovering van die gebieden waar vooral Russisch werd gesproken procentueel de invloed van het ultranationalisme elders toenemen. En dat zal hoe dan ook het politiek bestel in de toekomst mee gaan bepalen. Wat zich nu in Oekraïne afspeelt zal die ultranationalisten echter geen goed doen.

Het Westen gebruikte hen om zo Rusland aan te vallen en dat lijkt nu voorbij. Vraag is of de steun van bijvoorbeeld Duitsland voor die groepen verder zal gaan? Hetzelfde met de VS, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Gaan zij hun imperialistische politiek tegenover Rusland stoppen, op een laag pitje zetten of totaal afbouwen. Dat soort imperialistische politiek werkt ook verslavend.

En dan is er de vraag hoe men dan Oekraïne met wat er overblijft terug gaat opbouwen. Wat zal de rol van West-Europa hier zijn? En wat met Rusland, Kan men dat laatste hier zomaar afschrijven? Kiev was toch ooit de bakermat van de Russische en Orthodoxe beschaving. Ook dat verdwijnt niet zomaar. En welke plaats krijgt Rusland in het toekomstige Europa? Is het voorstel voor een Eurazië van Vladivostok tot de Noordzee definitief afgeschreven?

Zeker is dat het Amerikaanse en Europese optreden in de zaak de oorzaak is van deze miserie met honderdduizenden doden en zwaargewonden en een miljoenen exodus. De dwaze hoop om Rusland te verzwakken en te vernielen is geëindigd in een ramp. Na de chaos aangericht in Joegoslavië kwam er dan dit. Misschien kan men in de EU en bij de NAVO eens in de spiegel kijken en zich verontschuldigen. Er is immers niet alleen Gaza.

Willy Van Damme

1. ‘Trump, Putin and the future’ of Ukraine, Gideon Rachman, FT, 12 augustus 2025.
2. ‘Zelenskyy faces his darkest hout’, Christopher Miller en Ben Hall, FT, 14 augustus 2025.
3. ‘Poland to expel 63 people after violence flares at Belarusian rapper concert’, TVP, Eric Kliszcz, 12 augustus 2025.