Première documentaire film over Felix Nussbaum

In de Brusselse bioscoop Aventure in de Kleerkoperstraat gaat nu komende vrijdag 19 januari de documentaire langspeelfilm Felix Nussbaum in première. Het is het werk van Lydia Chagoll, een in vele opzichten grote dame van de Belgische cultuur. Zoals ze recent tijdens een gesprek in de Mechelse Dossinkazerne aankondigde is het wel haar laatste film. Zij is dan ook 86 jaar oud en wordt er in juni zelfs 87. Maar ze is nog steeds een en al leven bezeten door de onderwerpen waar ze sinds 1945 mee bezig is.

Felix Nussbaum is een in 1904 in het Duitse Osnabrück geboren kunstschilder die meestal gerekend wordt tot de toen florerende expressionistische school. Zijn drama was als joods kunstschilder te leven en te werken in het Duitsland van het interbellum met Hitler en zijn nazi’s. Eens die de macht grepen was hij weg en zwierf zowat tussen Italië, Frankrijk en vooral België. En hier dan veel in Oostende en Brussel. In Oostende had hij blijkbaar ook regelmatig contact met James Ensor.

Felix Nussbaum - Zelfportret

Een zelfportret van Felix Nussbaum. Een slachtoffer van de fascistische rassenwaan.

Hij werd trouwens bij de Duitse inval op 10 mei 1940 door de Belgische politie opgepakt en naar een gevangenkamp in het zuiden van Frankrijk gevoerd waar men, joods zijnde, zelfs zijn terugkeer naar Duitsland regelde. Maar hij ontsnapte en verbleef jarenlang voor de Duitse bezetter ondergedoken in Brussel.

Tot hij door verraad op 10 juni 1944 werd opgepakt en men hem via de Mechelse Dossinkazerne, een doorvoercentrum voor ‘ongewensten’, afvoerde richting Duitsland en de vernietigingskampen. Op 31 juli 1944 werd hij op de trein naar Auschwitz gezet. Het laatste treintransport vanuit Mechelen. Hij kwam er met zijn echtgenote aan op 2 augustus en verdween nadien zoals de rest van zijn familie in de gaskamers van Hitler en zijn adepten.

In 1998 werd in zijn geboortestad Osnabrück een museum geopend gewijd aan de kunstenaar, het Felix Nussbaum Haus. De man was in België in de vergetelheid geraakt maar werd mede terug ontdekt dankzij het boek de Orgelman van journalist Marc Schaevers die er in 2015 de Gouden Boekenuil voor kreeg. Waarna Lydia Chagoll besloot er een documentaire langspeelfilm over te maken

Lydia Chagoll is geboren in het Nederlandse Voorburg maar woont behoudens de oorlogsjaren al sinds de jaren dertig in België. Vader was journalist en diende voor zijn werk te verhuizen naar Brussel. Joods zijnde ging het gezin Chagoll ook op 10 mei 1940 op de vlucht. Eerst naar Zuid-Frankrijk en dan via Spanje naar Portugal.

Van neutraal Portugal ging het dan weer naar de Portugese kolonie Mozambique en dan naar Brits Zuid-Afrika om daar uitgezet te worden naar Nederlands-Indië. Enkele weken voor de Japanners deze eilandenarchipel veroverden en het gezin gevangen werd gezet in de beruchte Jappenkampen.

Lydia Chagoll

Lydia Chagoll, een culturele duizendpoot.

Het zijn gebeurtenissen die haar voor het ganse leven zullen tekenen. Veel van haar werk gaat dan ook over het leven in die kampen, zowel ginds in nu Indonesië als in Europa. Waarbij zij ook zeer veel aandacht had voor de andere veelal vergeten groepen zoals de Roma, de politieke gevangen en homoseksuelen. Vooral het lot van de kinderen trok haar zeer sterk aan.

Veel van haar boeken en films gaan dan ook over die thema’s zoals het fascisme en het leed in de kampen. Over haar verblijf in die Jappenkampen wil zij echter niet praten. Dat lijkt ook nu nog na al die decennia te moeilijk voor haar.

Cultureel is Lydia Chagoll een uitermate veelzijdige kunstenares. Filmmaakster, boekenschrijfster, balletdanseres, choreografe en scenariste. Ze had ook jarenlang een eigen balletensemble. Haar echtgenoot was filmmaker Frans Buyens en zoals Lydia Chagoll een vrijdenker en maatschappijcriticus. Hij was afkomstig van Temse en een der pioniers van de Belgische film. Hij overleed in 2004.

Premier vrijdag 19 januari te 19u30, Cinema Aventure, Kleerkoperstraat 15, Centrumgalerij, 1000 Brussel. De toegang is gratis. Wel vooraf reserveren via georges.boschloos@auschwitz.be.

De film is op DVD te koop via bcocdinfo@telenet.be en kost 20 euro. Regie en montage zijn het werk van Lydia Chagoll met montageassistentie van Gertjan Van Damme.

Willy Van Damme

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s