Boek over tsaar Peter de Grote en Baasrode

In april verschijnt een boek waarin gezocht wordt naar sporen van het mogelijks verblijf van de Russische tsaar Peter de Grote in Baasrode. Een bezoek dat in de achttiende eeuw zou hebben plaats gehad. Het is een verhaal dat onderhuids in Baasrode af en toe boven water komt maar waarover amper iets geweten is.

Gekend is dat Peter de Grote naast de Nederlandse Republiek in die periode ook de Oostenrijkse Nederlanden bezocht. Zijn grote interesse was om zo meer kennis op te doen over de toen in deze landen hoge toppen scherende scheepsbouw. Met als bedoeling die technieken ook in zijn Rusland toe te passen.

Dat tsaar Peter daarbij het nu amper op een kaart te vinden Baasrode zou hebben aangedaan is zeker niet onmogelijk, integendeel. Het klinkt inderdaad bizar daar het dorp zelfs op zijn hoogtepunt niet eens 7.000 inwoners telde. Wat door de lokale economische crisis startend in de zestiger jaren van de vorige eeuw scherp daalde. Het lijkt daarom zo te zien amper interessant.

En toch, het was een bezoek zeker waard. Baasrode was vanaf de zestiende eeuw door zijn ligging op de Schelde namelijk een economisch niet onbelangrijke haven geworden. Met vele schepen die er losten en laden en dus met ook scheepsbouw en scheepsherstelling.

Het dorp aan de Schelde groeide vooral in de zestiende en zeventiende eeuw uit tot een voornaam handelscentrum op de Schelde en was zelfs na Antwerpen lang de belangrijkste passagiershaven in de Oostenrijkse Nederlanden.

Een positie die het te danken had aan de groei tot wereldhaven van Antwerpen en de specifieke ligging aan de Schelde. In een tij was men immers vanuit Antwerpen in Baasrode of omgekeerd terug in Antwerpen. En dus kon men in een dag heen en weer van Antwerpen naar Baasrode. 

Peter De Grote in Baasrode - boekkaft

Daarbij fungeerde Baasrode als tussenschakel voor de uitvoer van Antwerpen naar het Aalsterse, Dendermonde en Brabant met onder meer Asse en vooral Brussel. Het graven van het Rupelkanaal naar Brussel, de godsdienstoorlogen, waarbij Baasrode tot met de grond werd gelijkgemaakt, en de latere Franse invasies van de koningen Lodewijk XIV en Lodewijk XVI nekten uiteindelijk het dorp aan de Schelde.

Ook was gans die handel in wezen illegaal want Baasrode beschikte hiervoor over geen rechten. Alleen in Dendermonde mocht men op de Schelde lossen en laden en taksen heffen en Baasrode was onder de feodaliteit nu eenmaal een deel van het Land van Dendermonde.

De door Dendermonde om die reden tegen Baasrode aangespannen rechtszaak betekende een extra strop voor de Baasroodse welvaart. Veel handel werd er door het rechtbankvonnis immers verboden, zelfs al kreeg Baasrode alles bij elkaar nog een voor haar vrij gunstige gerechtelijke uitspraak.

Zo mocht men bepaalde goederen blijven lossen en laden en kon de passagiersvaart doorgaan. Gezien die specifieke ligging en de macht van Antwerpen, die Baasrode broodnodig had, kon men Baasrode nu eenmaal niet geheel uitschakelen. Hoezeer Dendermonde de wet ook aan haar kant had.

Bovendien waren steden als Aalst en Gent traditioneel tegen Dendermonde gekant. En dus moest Dendermonde – vermoedelijk erg tegen haar zin – deels inbinden. Rechtspraak was toen als vandaag soms rekening houden met allerlei tijdens de rechtszittingen onuitgesproken belangen.

Baasrode heeft daarom eeuwenlang een bloeiende havennijverheid gehad, ook in de negentiende en de twintigste eeuw, en verder scheepswerven waar men zelfs zeeschepen bouwde. Dat Peter de Grote hier dan op bezoek kwam klinkt dus erg logisch. Zeker is dat hij vlakbij in het Willebroekse is geweest. Maar hier kunnen beide wetenschappers mogelijks meer duidelijkheid geven.

Emmanuel Waegemans

Zullen professor Emmanuel Waegemans (foto) en zijn collega historicus Dmitri Gouzévitch meer duidelijkheid geven over het eventuele bezoek aan Baasrode van tsaar Peter de Grote?

De historicus Dmitri Gouzévitch, verbonden aan de Parijse Ecole des hautes études en sciences sociales (EHESS) en Emmanuel Waegemans, hoogleraar en slavist, verbonden aan de KUL, hebben nu alle historische documenten en ander materiaal onderzocht om de waarheid achter deze Baasroodse legende te achterhalen.

Beide heren hebben al wat boeken over het verblijf van deze belangrijke tsaar in de Nederlanden op hun palmares staan. Zo schreef professor Waegemans ‘Peter de Grote in de Oostenrijkse Nederlanden’ en ‘De Tsaar van Groot Rusland in de Republiek. De tweede reis van Peter de Grote naar Nederland (1716-1717)’. boeken die men ook in het Russisch publiceerde.

Van Gouzévitch verscheen hierover al ‘Het Grote Gezantschap 1697-1698’, alsmede de in 2008 verschenen bibliografie over dit Grote Gezantschap. Heren die dus zeer goed geschikt zijn om ook over dit detail van deze reizen een boek te publiceren.

Daarbij reproduceren zij ook opnieuw het in 1937 in Baasrode verschenen verhaal van Abraham Hans over de zaak. Een man die toen in Baasrode werkte en goed gedocumenteerd neerpende wat men er toen in Baasrode nog over vertelde. Een boekje dat bijna onvindbaar is en nu terug in het openbaar beschikbaar zal zijn.

Voorinschrijven kan nog tot 1 maart door storting van 17 euro op rekeningnummer BE04 4310 6169 8131 van de uitgeverij Benerus. Het 210 pagina’s tellende en geïllustreerde boek wordt op 19 april aan het publiek voorgesteld in het Hof Van Peene in Baasrode. Het werk kwam tot stand met steun van het Museum Hof van Peene, de Erfgoedcel van het Land van Dendermonde en de Vlaamse Gemeenschap.

Willy Van Damme

Met dank aan historicus Bart De Bondt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s