Erasme Joseph Warnant–Van generaal majoor en verdediger van Dendermonde naar de liberale politiek

Voorwoord:

Vandaag 4 september is het exact 100 jaar geleden dat het Duitse leger als een woest roofdier Dendermonde en de omliggende gemeenten bestormde. Het betekende 4 jaar van plundering en terreur van een land dat zich herenvolk dacht te moeten noemen. Rond 4 uur ‘s ochtends begon de verkrachting van eerst Lebbeke dan Sint-Gillis en later Dendermonde.

Dit artikel is opgedragen aan al de slachtoffers hier in de regio van die brutaliteiten en ook van alle andere slachtoffers van welke oorlog ook, van de Donbass tot Syrië, Libië en Irak of waar dan ook.

Willy Van Damme

Toen men de regio van Dendermonde in de augustusdagen van 1914 tegen het oprukkende leger diende te verdedigen maakte men gebruik van Erasme Warnant, een beroepsofficier die kort voordien als kolonel ontslag had genomen uit het leger en in de reserve dan maar als naar gewoonte de titel van generaal-majoor kreeg. Het zou hem zuur opbreken.

In Amsterdam

Maar wie is die generaal-majoor die al na enkele uren vechten de stad aan het oprukkende Duitse leger moest vrijgeven om zich in Hamme en Waasmunster achter de Durme terug te trekken. Wat tot een desastreuse omsingeling van het Belgische leger had kunnen leiden. En dus geen terugtrekking achter de IJzer. De oorlog had er misschien anders kunnen uitzien.

Gelukkig was zijn militair dossier, samen met dan van de andere door de Duitsers in 1940-‘45 gestolen legerdocumenten een goeie tien jaar terug teruggekeerd uit Moskou. Zo vernamen we toch iets van dit aspect van de zaak. Maar daar bleef het bij. Zelfs een foto werd nergens gevonden. Het mysterie  bleef dus erg groot.

Erasme Joseph Warnant, generaal majoor

Generaal-majoor Erasme Joseph Warnant vermoedelijk op het ogenblik dat hij in 1889 benoemd werd tot kapitein. Bekijk de toen al vele medailles. (Foto Tony van Renterghem)

Gelukkig is er tegenwoordig echter het internet met zijn vele zoekmachines en massa’s al openbare archieven zoals delen van het Rijksarchief. En dat leidde de zoektocht al vrij snel naar Amsterdam in Nederland en zo zelfs naar de Verenigde Staten. Daar leefde nog tot 2009 Tony van Renterghem, en dat bleek de enige kleinzoon van onze generaal.

En gelukkig was dit een man van de letteren die wat archieven bij hield en die over zijn leven zelfs zijn memoires schreef, “De laatste Huzaar’ heet het bij de Nederlandse uitgeverij Conserve verschenen zeer boeiend boek.

En daarin staan vrij veel gegevens over Erasme Warnant, zelfs een heel hoofdstuk waarin onze generaal verbazingwekkend door zijn kleinzoon wordt aangevallen wegens zijn rol als legerbevelhebber in het Congo van de Belgische koning Leopold II.

En daar bij zijn Amerikaanse weduwe Susanne Severeid bleken er naast die twee foto’s van de man ook wat andere gegevens beschikbaar te zijn over de familie Warnant. Het blijkt dat er onder de familie, ondanks de grote afstand over landgrenzen en zelfs een oceaan heen toch goede contacten waren.

Pessoux

Het betekende het begin van het ontrafelen van het geheim wie Erasme Joseph Warnant was. Een boeiend verhaal vol verrassingen. Waarbij de hulp van een aantal personen en verenigingen veel hebben bijgedragen tot wat een redelijk succesvol onderzoek mag genoemd worden.

Erasme Joseph Warnant is geboren in het piepkleine dorpje Pessoux (1) dat sinds de gemeentefusies van 1976 deel uitmaakt van Ciney. Het is het hartje van de Ardennen, met dus veel bossen, een prachtige natuur en een ruw dunbevolkt landschap.

Zijn vader was Jean Joseph Warnant (Pessoux 4 december 1826, Pessoux 23 mei 1891), officieel een dagloner en landbouwer, en zijn moeder een zekere Marie-Joseph de Garcia de la Vega (Leignon 19 maart 1828, Pessoux 8 juli 1893). Ze huwden op 16 januari 1850 en waren dus vijf jaar getrouwd toen Erasme Joseph werd geboren.

De overgrootvader van Jean-Joseph Warnant was een zekere Vincent Warnant afkomstig uit Pocheresse, tegenwoordig een gehucht van Daverdisse in de provincie Luxemburg maar aan de Naamse grens gelegen en dus niet zo ver van Ciney en Pessoux.

Tony Van Renterghem

Tony van Renterghem, de enige kleinzoon van Erasme Joseph Warnant die bovendien ook nog nakomelingen nalaat. (Foto Tony van Renterghem)

Het is grootvader Mathieu Warnant die ergens rond 1788 in de streek van Ciney komt wonen. Hij zal zich in 1821 ook in Pessoux vestigen. Vermoedelijk waren het herenboeren. Jean-Joseph Warnant, de vader van Erasme, was de vijfde van zes kinderen en naast de jongst geborene Jean Mathias de enige zoon. 

Grootvader Michel Warnant (Ciney 21 juni 1788, Pessoux 30 september 1862) was gehuwd met Marie-Thérèse Noseret (Sinsin 15 oktober 1786, Pessoux 21 april 1865) uit Sinsin, een deelgemeente van Somme-Leuze, eveneens in de provincie Namen.

De ouders van zijn moeder Marie Joseph de Garcia de la Vega, de moeder van Erasme, waren Anselme-Joseph de Garcia de la Vega, officieel landbouwer,  (Auwet 7 oktober 1792,  Auwet 3 september 1866) en Anne-Joseph Tagnon, een caféhoudster in Leignon ((Ichippe, Leignon 27 december 1793, Leignon 8 november 1847)

De Garcia de la Vega

De familie de Garcia de la Vega is stokoude en ook hoge adel afkomstig uit Castilië in Spanje. Ze gaat terug tot zeker de dertiende eeuw en had in Castilië een machtige positie. Bekendste voorvader is Garci Lasso de la Vega uit de stad Soria die het rond 1326 bracht tot kanselier van de Castiliaanse koning Alfonso XI.

Maar de meest merkwaardige telg uit dit geslacht is zeker diens naamgenoot Garcilasso de la Vega (Cuzco 12 april 1539, Cordoba 23 april 1616) die gehuwd was met Palla (Isabel) Chimpu Ocho, dochter van de legendarische Incakoning Tapac Hualpa. Hij sprak naast Spaans ook vlot Quechua, de Incataal en werd lang opgevoed aan het Incahof.

Hij wordt algemeen gezien als de grootste historicus van het Incarijk en schreef er ook een aantal aan het Spaanse hof niet altijd goed onthaalde boeken over. De familie vestigde zich in België in het zog van de Habsburgse koning Filips IV toen Paul Garcia de la Vega als kolonel van het Habsburgse leger rond 1640 gouverneur werd van Gent. De naam wijzigt dan in de Garcia de la Vega. (2)

De familie bezit een kasteel in Flostoy, een deelgemeente van Havelange in de provincie Namen en heeft veelal de titel van baron. Een ander kasteel is dat in Homezée, een gehucht van Philippeville eveneens in de provincie Namen.

Marguerite Warnant en Tony van Renterghem

Marguerite Warnant met Tony van Renterghem als baby, vermoedelijk in 1920 of 1919 genomen. (Foto Tony van Renterghem)

Het in België politiek bekendste familielid was François-Denis Joseph de Garcia de la Vega (Flostoy 10 mei 1790, Homezée 18 oktober 1856), die van 1824 tot 1845 magistraat in het Naamse was en in 1831 en van 1839 tot 1848 een actief lid was van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

Verarmde adel

Over de familiale toestand ten huize van het gezin Warnant-de Garcia de la Vega weten we amper iets. Duidelijk is ook dat deze tak van de familie de Garcia de la Vega verarmde adel was maar zeker ook niet arm was. Ze had zo te zien wel een zekere welstand.

Grootgrondbezitters lijken zij echter niet meer geweest te zijn. Zo verkocht Philippe François Joseph de Garcia de la Vega (Corbion, Leignon 1 September 1737, Ciney 9 mei 1809), de grootvader van moeder Marie-Joseph, in 1786 hun feodale gronden in Reux, een ander gehucht van Ciney vlak naast Leignon.

Deze waren traditioneel eigendom van de familie die Heer waren van onder meer Folstoy en Reux en een kasteel bezaten in Beauraing, een bedevaartsoord niet ver van Ciney. De stamboom van de moeder van Maria Joseph de Garcia de la Vega gaat rechtstreeks terug tot Paul de Garcia de la Vega, de Spaanse gouverneur van Gent uit de zeventiende eeuw.

Met andere woorden: Generaal Erasme Joseph Warnant is dus een directe afstammeling van die oude Castiliaanse adel. (3) Zij het dat die tak wel al stukken minder rijk was. Getuige dus o.m. de verkoop van de gronden in Reux en het feit dat Anselme-Joseph de Garcia de la Vega trouwt met een herbergierster.

Ook kwam vader Jean-Joseph Warnant uit een lokale landbouwersfamilie. Een bepaalde tak van de familie Warnant is wel rijk, waarbij sommigen zelfs de titel van baron dragen. Ze heeft zelfs een wapenschild.

Met als bekendste figuur Pierre-Paul Warnant, liberaal senator van 1949 tot 1967. Volgens het boek van Tony Van Renterghem was zijn overgrootvader een baron (4) Sporen hiervan werden echter nergens anders teruggevonden.

Wapenschild Warnant

Het wapenschild van de familie Warnant.

Het gezin had 4 kinderen, met naast Erasme drie dochters, Euphrosine Joseph Warnant (Pessoux 12 januari 1853), Maria Elisa Warnant (Pessoux 2 november 1856) en Marie Cornelie Warnant (Pessoux 7 maart 1866). Alle drie de dochters gingen nadien in het klooster en kregen zo ook een andere naam. Behoudens Erasme was er dus geen mannelijke nakomeling om de boerderij over te nemen.

Wel is de keuze voor Erasme als voornaam van onze generaal merkwaardig, hij is immers heel zeldzaam. Het is een bewuste keuze van het echtpaar Warnant-de Garcia de la Vega die wijst op een intellectueel niveau dat opvallend is voor een klein Ardens dorp als Pessoux en een bewondering toont voor de Nederlandse katholieke filosoof Erasmus.

Op 14-jarige leeftijd verlaat Erasme-Joseph Warnant al het ouderlijke huis en vervoegt hij op 9 november 1869 als leerling klaroenspeler het leger (5) bij het 11de linieregiment om daar zijn opleiding te krijgen. Het is dan 1869, juist voor de Frans-Duitse oorlog van 1870 wanneer het Belgisch leger gemobiliseerd wordt en hij als 15-jarige snaak mee mag optrekken om de landsgrenzen te verdedigen.

Huwelijk

Erasme Warnant maakt er ook vlug carrière en wordt door te slagen in het examen voor onderluitenant reeds in 1875 officier, dus op 20-jarige leeftijd. Wat toch op een grote intelligentie en werkijver moet wijzen.

Hij zal op 21 mei 1879, op 24-jarige leeftijd, in Doornik trouwen met Elise Fortunée Housiau. Hij is er duidelijk gekazerneerd en is dan onderluitenant van het 3de regiment jagers te voet, de infanterie dus. Ook dat wijst in de richting dat hij niet tot de echte adel behoorde. Adel ging immers traditioneel eerder naar de cavalerie, de mannen te paard.

In 1882 wordt hij dan luitenant, vervoegt in 1886 de militaire school (ecole de guerre), wordt in 1889 kapitein en datzelfde jaar adjunct-majoor van het 11 linieregiment, de eenheid waar zijn carrière begon. In 1893 promoveert hij tot kapitein-commandant van het 10de linieregiment om dan op 26 september 1900 majoor te worden.

Erasme Joseph Warnant - Groepsfoto

Erasme Joseph Warnant (vooraan midden) met andere Belgische officieren. Een snor was niet verplicht, maar het hielp blijkbaar wel. (Foto Tony van Renterghem)

Zijn echtgenote Elise Fortunée Housiau was afkomstig uit Bernissart, een Henegouws dorp vlakbij de Franse grens. Bernissart ligt trouwens deels in Frankrijk. Elise was de dochter van Jean-Baptiste Housiau, een groothandelaar in ijzer uit Bernissart, en Fortunée Dupriez, afkomstig uit Blanzy, een dorp in het Franse Bourgondië.

Haar broer Gustave Jean-Baptiste Housiau zal later trouwen met Mathilde Casse, de dochter van Paul Joseph Casse, een textielfabrikant. De familie Housiau was dus duidelijk minstens welstellend te noemen. Wat doet vermoeden dat Erasme Warnant toen ook bemiddeld moet geweest zijn.

Legercarrière

In Doornik worden ook vier kinderen (6) van Erasme en Elise Warnant-Housiau geboren. Hélène Warnant op 9 februari 1880, Gabrielle Warnant op 6 september 1881 en Marguerite op 30 augustus 1886. Er is ook nog Gaston Léon die op 25 april 1884 geboren wordt maar vermoedelijk sterft in het kraambed. Een sterfdatum kon niet gevonden worden. Wel overleed hij zeker datzelfde jaar.

Gezien de militaire carrière en het avontuur van Erasme in het Congo van koning Leopold II zal het opvoeden van de kinderen in essentie het werk zijn van moeder Elise Housiau. In Congo immers wordt hij zelfs verantwoordelijk gesteld voor de reorganisatie van de Force Publique, het koloniale leger van de Congo Vrijstaat van Leopold II.

En die was blijkbaar succesvol want hij kreeg er nadien zelfs een decoratie voor. En als de Force Publique, dan onder Belgisch bestuur in 1914, 8 jaar later, tegen de Duitse troepen in Duits Oost-Afrika (Tanzania, Rwanda en Burundi) ten strijde trekken dan zullen zij de Duitsers er ook verslagen.

Zuster Anselme (Marie Cornélie) Warnant met tante Félicie Marie Delvosal - Auvelais - 1908

Mogelijks Marie Cornelie Warnant als zuster Anselme samen met tante Félicie Marie Delvosal (?), dochter van Marie Virginie Warnant, de zus van Jean Joseph Warnant. De foto is de voorkant van een nieuwjaarskaartje genomen in Auvelais. (Foto Tony van Renterghem)

Dat de koning hem uitkoos voor deze toch zeer belangrijke taak is natuurlijk opvallend. Ook dit wijst erop dat hij toen, toch officieel nog maar majoor, al opviel bij het hof dat hem koos in tegenstelling tot de vele andere nog veel hoger geplaatste officieren. Hij zal er van 10 mei 1904 tot 27 maart 1906 verblijven en alle militaire basissen in het immens grote land bezoeken.

De generale staf gaf hierover een negatief advies maar waarop ze zich hiervoor echt baseerden is niet geweten. Was het om reden van een vermeend officierentekort in het leger zoals men soms stelt? Of waren de hogere officieren gewoon jaloers op hun majoor dat die zo’n prestigieuze financieel vermoedelijk aantrekkelijke opdracht kreeg en zij niet? Het laatste is zeker niet uit te sluiten.

Hij wordt er zelfs opperbevelhebber van de Force Publique, een leger dat toen zeker niet met de rechten van de inheemse bevolking rekening hield en ze zelfs inzette als slaven voor o.a. de rubberplantages van de koning en de koloniale maatschappijen die met de productie en handel in o.a. palmolie en rubber toen fortuinen vergaarden.

En als vicegouverneur generaal Paul-Marie Costermans in 1905 na ziekte plots komt te overlijden wordt hij zelfs van 9 maart tot 25 april 1905 plaatsvervangend gouverneur van de private staat van de koning. Gouverneur was toen baron Theophile Theodore Wahis die echter op dat ogenblik op bezoek in België was.

De oorlog

Alhoewel hij onder protest in 1912 het leger als kolonel verliet besluit hij zich gezien de oorlogssituatie in augustus ‘14 toch bij het leger aan te melden. Die neemt hem als generaal-majoor (7) in dienst voor de verdediging van Antwerpen, waar hij op 28 augustus het bevel krijgt om zich met een goeie 3500 man naar Dendermonde te begeven om de oude versterkte stad te verdedigen.

De vestigingen van de stad waren echter in erbarmelijke staat en de troepen die hij ter beschikking had bleken niet bepaald goed uitgerust. “Soldaten moesten bij burgers zelfs bottinnen gaan schooien en sommige geweren werkten niet. Veel manschappen werden ook ziek door de barslechte huisvesting en konden soms amper slapen”, aldus oud-militair Jean-Paul Aesseloos.

     Belgische soldaten in Dendermonde - September 1914Na de verovering door het Duitse leger van Dendermonde op 4 september zullen de Belgische troepen de stad vrij snel heroveren. Ze werd immers alleen nog maar bewaakt door reservetroepen daar von Böhn met het gros van zijn troepen naar Frankrijk was vertrokken om de dreigende nederlaag aan de Marne te voorkomen. Het is aan de Marne rond 9 september dat het Duitse leger feitelijk de oorlog verloor. Toen ontstond immers de loopgravenoorlog die Duitsland als eerste uitgeput zou doen ten onder gaan.

Wel worden de oude drie forten bij Baasrode, Sint-Gillis en aan de Lebbeekse grens terug bruikbaar gemaakt en wordt er tussen die drie forten zelfs een heuse loopgracht gegraven. Het zal niet veel uithalen. Het was allemaal ondermaats.

“Het waren bijna allen reservisten en ze hadden bovendien ook te weinig artillerie en die kwam dan nog feitelijk voor een deel te laat. Ook was het die ochtend van de 4de september toen het Duitse leger vanaf Asse via Lebbeke en Aalst aanviel dicht gemist. Men zag geen 100 meter ver. Wat betekende dat de artillerie ook niet veel kon uitrichten”, stelt Aesseloos nog verder.

Voor Paul Putteman (8) was de positie van Warnant in Dendermonde onhoudbaar: “Tegen hem stonden een 35.000 soldaten van het sterkste leger van Europa. Het was een strijd die hij nooit kon winnen. Tegen ongeveer 10 uur ‘s morgens was alles dan ook voorbij en zaten de Duitsers zelfs al over de Schelde.” Zelfs het opblazen van de Scheldebrug was grotendeels mislukt.

Duitse flater

Warnant trok zich dan terug achter de Durme, maar de Duitsers gingen niet verder dan Grembergen en de grens met Hamme aan wat toen het spoorwegstation van Moerzeke was.  Zowel de opperbevelhebber luitenant-generaal ridder Antonin de Selier de Moranville als de minister van Oorlog Charles de Broqueville zullen het hem zeer kwalijk nemen.

Paul Putteman: “Uiteindelijk had hij wel niet geheel de orders gevolgd zoals hem dat was opgedragen. Zo had hij een deel van de troepen achtergelaten aan de Durme in Waasmunster en op de linkeroever van de Schelde in Grembergen. Ook was het toen nog houten spoorwegstation niet afgebroken zoals opgedragen en verder werd zijn contact met de troepen gezien als onvoldoende.”

Maar was dat gezien de toestand van zijn troepen en de sterkte van de vijand geen logische zet door zijn rug extra te versterken als een terugvalbasis. Men zal hem echter van zijn commando ontheven en doen opvolgen door luitenant-generaal Augustin Michel du Faing d’Aigremont die wel in de frontlinies zal te vinden zijn. Deze blijft nog tot ongeveer 8 oktober Dendermonde verdedigen.

Belgische soldaten in Dendermonde - September 1914 (2)

Van Dendermonde bleef na die drie dagen van 4 tot 6 september 1914 behoudens ruïnes nog amper iets over.

“De aanval gebeurde door het negende reservelegerkorps van generaal Max von Böhn dat normaal Hamburg en Bremen moest verdedigen tegen een eventuele Britse landing. Dit was feitelijk op weg naar de Marne, maar dan kwam er het probleem dat de Russen hun troepen veel sneller hadden gemobiliseerd hadden, dan gedacht. En dus was het overal wat gaten vullen”, oppert Aesseloos nog.

Dat ze toch niet doorstoten tot de Nederlandse grens wekt nu wel verbazing. Aesseloos: “Men zat vooral met problemen aan de Marne waar men dacht Parijs te kunnen nemen en dus moest von Böhn snel naar Frankrijk trekken. De Duitsers dachten nooit dat de Belgen Antwerpen zouden verlaten. Men heeft dan vlug een gevechtsbrigade naar Dendermonde gestuurd die de Duitsers snel verjoeg.”

In ongenade

Nadien krijgt Warnant de opdracht om vanaf 6 oktober een 7000 man van het Belgisch leger, met o.m. de reservisten van de forttroepen die in Dendermonde hadden gezeten, westwaarts naar de IJzer te leiden. Volgens de nota’s van kleinzoon Tony van Renterghem ging het hier deels over het 9de linieregiment, een eenheid waarmee hij vertrouwd was.

Hams historicus en journalist Hugo De Looze, auteur van het werk ‘Toen den Duitsch kwam’ (9): “Ze hadden zelfs geen goede kaarten van de streek en toen de Duitsers in Moerbeke zaten dachten ze afgesloten te zijn en wilden ze naar Nederland vluchten. Ze wisten echter niet dat er noordelijker tegen de grens nog een weg was.”

Over wat er daarna met Warnant gebeurde is in zijn militair dossier amper iets terug te vinden. Wat zacht uitgedrukt raar is. Volgens een document van kleinzoon Tony van Renterghem zal hij zich bij de eerste slag van Diksmuide aan de IJzer die begint op 15 oktober en uiteindelijk duurt tot 10 november danig onderscheiden.

Anselma (Maria Elise) Warnant - voorkant (2)

Mogelijks Maria Elise Warnant, alias zuster Anselma Warnant. Te zien aan de habijt van de drie nonnen gingen ze alle drie in het klooster bij dezelfde orde. De foto zou rond 1890 genomen zijn. (Foto Tony Van Renterghem)

Zo schrijft volgens zijn notities een Franse krant in die periode (10):

“Un spectacle oubliable se présente alors; on vit régiments de ligne Belge fléchirt sous le choc, mais à la voix de leur vaillant général, le brave Warnant, se reassaisir, sautérent en avant, sans un mot comme des lions furieux traverser et reetraverser les régiments Prussiens. Les régiments de la garde prusienne stupéfaits furent décimes…. “

“A ce moment le général Warnant, blessé par une balle à l’épaule, laiser retomber son bras. A son cri de douleur, répond un cri de rage. Les belges pareils à des fauves, foncent dans les rang allemands, tuent sans merci…. “

“Een onvergetelijk spektakel speelde zich af. Men ziet Belgische linieregimenten gebukt onder de schok tot ze de stem van hun dappere generaal Warnant horen, zich rechttrekken en zonder een woord te zeggen als woeste leeuwen voorwaarts stormen doorheen de Pruisische linies. De verbaasde Pruisische linies worden gedecimeerd….”

“Op dat ogenblik laat generaal Warnant, gewond door een kogel aan de schouder, zijn arm zakken. Op zijn kreet van pijn komt er een kreet van woede. Waarna de Belgen als woestelingen doorheen de Duitse rangen trekken en doden zonder genade…’

Volgens die krant waren er 1300 Belgische doden, een gelijkaardig aantal gewonden en 510 vermisten met Duitse verliezen die men schatte op 10 à 15.000 manschappen en 1972 krijgsgevangenen. Hoeveel van dit krantenverhaal waarheid en hoeveel fantasie is is natuurlijk niet duidelijk. Het was oorlog en dan is de fantasie bij de media normaal in crescendo.

Maria (Euphrosine Joseph) Warnant - Voorkant

Euphrosine Joseph Warnant (?), alias Maria, zuster van generaal Warnant. De foto is genomen in Ath door een professionele fotostudio vermoedelijk rond 1890. (Foto Tony van Renterghem)

Hiervoor zal hij, nog steeds volgens die notities, door de Franse opperbevelhebber generaal Joseph Joffre hoogstpersoonlijk in een toespraak bejubeld worden. Voor Warnant zal er echter tijdens de oorlog niet veel eer meer te rapen zijn. In januari 1915 stuurt men hem als bevelhebber naar het hersteloord voor gewonde Belgische militairen in Chad bij Tours in Frankrijk.

In 1917 wordt hij zelfs ontslagen. Waarom is onduidelijk. De oude vetes? Dat hij in 1912 publiek protesteerde tegen het feit dat hij geen promotie tot generaal (11) kreeg werd hem zo te zien duidelijk zwaar aangerekend. Hij verlaat het leger terug als kolonel en verhuist tot het einde van de oorlog naar Amsterdam bij dochter Marguerite. Een generaalspensioen zal hij nooit krijgen.       

Dochters

Maar zijn verblijf van 1904 tot 1906 in Congo betekent wel dat moeder Elise Housiau dan bijna drie jaar lang voor haar drie dochters alleen moet zorgen. En die zijn in 1904 respectievelijk 24, 23 en 18 jaar. Het koppel verblijft dan ook niet meer in Doornik maar in Brussel. Erasme Warnant is immers dan toegevoegd aan de Generale Staf in Brussel.

Luitenant-generaal Augustin Michel de Faing d'Aigremont

Luitenant-generaal Augustin Michel de Faing d’Aigremont die na Warnant het commando voor de verdediging van Dendermonde en de Scheldebrug tot de val op 8 oktober zou overnemen.

Opvallend is dat de drie dochters allen in het lyceum Gatti de Gamond (nu Atheneum) in de Brusselse Broekstraat middelbaar onderwijs genoten en Gabrielle zelfs afstudeerde voor regentes. De familie Warnant-Housiau was hier dus een voorloopster qua vrouwenemancipatie. En ze stuurden de kinderen ook niet naar een katholieke maar naar een openbare school. Een opvallende keuze.

Volgens de biograaf van Leopold Rosy, echtgenoot van diens dochter Gabrielle Warnant, was dit vrijzinnig engagement de reden voor de moeilijkheden die Warnant ondervond met de generale staf om het tot generaal te brengen. (12)

Zeker Marguerite en vooral Gabrielle zullen zich dan ook laten opmerken bij de elite in Brussel en zelfs daarbuiten. Zo speelde Marguerite voor de Groote Oorlog tennis en zelfs gemengd dubbeltennis zonder vergezeld te zijn van een mannelijke begeleider. Wat in die tijd goed was voor menig schandaal.

Ze zal er haar Nederlandse man Antoine François Mathieu van Renterghem leren kennen, een bekend tennisser maar vooral een toen internationaal gerenommeerd voetballer en zoon van Dr. Albert Willem van Renterghem, een der grondleggers van de Nederlandse psychiatrie en vriend van Sigmund Freud en Carl Gustav Jung.

Antoine van Renterghem

Antoine van Renterghem in een toenmalig voetbalpakje. Volgens Tony Van Renterghem verzamelde men toen zelfs foto’s van de man. (Foto Tony van Renterghem)

Ze huwen in Elsene op 12 september 1911 waarna het koppel zich zal vestigen in Amsterdam en hij er een zeer succesvolle tandartspraktijk uitbouwt met zelfs internationaal cliënteel. Het koppel was dan ook zeer welstellend. Zij hebben een kind, Tony Van  Renterghem die op 28 juni 1919 geboren wordt, het is de enige mannelijke nakomeling van Erasme Joseph Warnant.

Hij ging een jaar voor de tweede wereldoorlog bij de Nederlandse cavalerie. Op voorspraak, want als je niet van adel was dan had je brieven van een edelman nodig. Zo ging het er toen bij de Nederlandse Huzaren, zoals deze eenheid zich liet noemen, aan toe.

Tijdens de tweede wereldoorlog was hij een bekend verzetsman die bij verstek door de Duitsers ook ter dood was veroordeeld. Hij zal nadien huwen met de Amerikaanse actrice Susanne Severeid. Zijn tweede huwelijk. Tony van Renterghem stierf in Sequim in de Amerikaanse staat Washington op 19 juli 2009.

Feminisme

De dochter die het meest van zich zal laten spreken is echter Gabrielle Warnant (Doornik 6 september 1881, Ukkel 20 februari 1960) die gekend staat als een der eerste Belgische feministes en die van 1921 tot 1946 voor de Liberale Partij in de gemeenteraad van Ukkel zal zetelen. (13)

Ze zal van 4 oktober 1944 tot 4 augustus 1945 zelfs schepen van Openbare Werken zijn en in 1945 zetelen in de nationale raad van de Liberale partij. Ze behoorde tot de sociale vleugel van de partij en had vooral aandacht voor klassieke vrouwenzaken, onderwijs en huisvesting. Ze was ook de stuwende kracht achter de vrouwenafdeling der liberale partij in Brussel.

In 1907 huwt ze met Leopold Rosy, de stichter en leidende kracht achter La Thyrse, het mee door hem in 1999 gestichte literaire kunsttijdschrift dat in die periode een belangrijke rol speelde in het culturele leven van de hoofdstad. Samen hebben ze een dochter Nicole Rosy.

Generaal Max von Böhn

Max von Böhm, generaal van het derde reservelegerkorps, lijkt hier ogenschijnlijk op de foto een brave oudere man. In feite liet hij vooraf gepland en dus doelbewust de stad bijna geheel platbranden. Een barbaar en een groot crimineel.

Onder haar impuls zal Ukkel ook jarenlang een prijs voor vrouwelijke schrijfsters uitreiken. En nog steeds zal de Academie Royale de langue et literature français en Belgique een driejaarlijkse prijs voor essays genoemd naar Leopold Rosy uitreiken.

Van de derde dochter Hélène Warnant weten we amper iets. Ze woonde in het Brusselse, was gehuwd met een zekere Mathieu Straetman en had geen kinderen. Het feit dat er nergens in publieke documenten een spoor van hen te vinden is doet vermoeden dat zij geen grote rol in het publieke leven speelden.

Liberale politiek

Ook Nicole Rosy (Ukkel 6 april 1916, Etterbeek 10 mei 2008) zal in de Brusselse liberale politiek actief zijn en het van 19 maart 1966 tot 17 juli 1968 zelfs schoppen tot burgemeester van Ukkel. Dit in vervanging van burgemeester Jacques Van Offelen die burgemeester wordt.

Ze huwt met de liberale politicus Paul Delforge (Etterbeek 2 mei 1919, Etterbeek 5 december 1989) die naast schepen en burgemeester van Oudergem ook van 1963 tot 1977 zetelt in het parlement, eerst als volksvertegenwoordiger en nadien vanaf 1974 als senator. Voor Paul Delforge is het zijn tweede huwelijk. Nicole Rosy zelf zal nooit kinderen hebben.

Gabrielle Warnant

Gabrielle Warnant was een der eerste generatie van Belgische feministes en had op lokaal vlak vrij veel succes als politica bij de toenmalige Liberale Partij. Zij behoorde tot wat men de sociale vleugel kon noemen.

Erasme Joseph Warnant zal zich na de Groote Oorlog vanuit zijn woonplaats Ottignies eveneens in de liberale politiek gooien. Zonder veel succes echter. Zo neemt hij op 16 november 1919 deel aan verkiezingen voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers en haalt voor het arrondissement Waver vanop de tweede plaats maar 259 stemmen.

Op 20 november 1921 zal hij het ook voor de senaat, de provincie en de gemeenteraad van Ottignies proberen. Als eerste vervanger voor de Senaat haalt hij een povere 57 stemmen. Ook voor de provincieraad mislukt het. Alleen voor de gemeenteraad heeft hij wat meer succes.

Maar daar alleen dan nog per toeval doordat een der gekozen van zijn Liberale partij wegens onverenigbaarheden niet kon zetelen en hij eerste vervanger is. Hij zal er echter amper zetelen en reeds op 9 januari 1922 ontslag nemen.

Hij was toen ook voorzitter van de gemeentelijke commissie om het heldenmonument op te richten dat men in 1922 zal inhuldigen. Waarom hij dan al ontslag neemt is onduidelijk. Was het de ouderdom en wou hij bij zijn dochters intrekken? Of was er ruzie over het monument en de lokale politiek? We weten het niet.

Hij zal alleszins nadien in de buurt van zijn dochters gaan wonen en op 24 augustus 1926 in Elsene overlijden. (14)

Willy Van Damme

Nota’s

1) Pessoux was het schouwtoneel van de grootste veldslag tussen de SS en het Belgisch verzet die merkwaardig ook door het verzet gewonnen werd. Deze greep plaats op 27 augustus 1944 en begon met de deportatie van 42 burgers van Pessoux door leden van de Duitse en Belgische SS.  Wat zeer veel is want Pessoux heeft nu meer een 600 inwoners. Hiervan overleefde maar 7 de deportatie.

In de namiddag had er dan in het bos van Jannée, een buurt van Pessoux, een veldslag plaats tussen een 2000 SS’ers en 140 verzetslui van de Sectie A van het semi-officiële Geheim Leger. De SS verloor deze slag en incasseerde 187 doden en gewonden tegen maar 5 dode verzetslui en 4 gewonden.

Pessoux - Herdenkingsplaat - Veldslag 27 augustus 1944

Herdenkingsteken ter herinnering aan de gevechten in Pessoux van 27 augustus 1944 tussen de SS en het Geheim Leger.

In het dorp zijn er twee monumenten ter herdenking van dit drama. De dag nadien namen leden van de Waalse SS wraak door het stadhuis van Ciney in brand te steken, huizen te plunderen en nog een burger te vermoorden.

2) Le Parchemin, Mei-juni 2014, Marc Belvaux, La famille de Garcia de la Vega, pagina’s 203 tot 237.

3) Paul Garcia, militair gouverneur van Gent, stierf op 19 mei 1643 tijdens de slag bij het Franse stadje Rocroi. Deze slag beëindigde de Spaanse militaire hegemonie in het voordeel van de Franse. Hij liet de hoogzwangere Marie-Gertrude de Playoul na. Die was adellijke dame van Flostoy en Montegnet en het is dus op die wijze dat deze familie eigenaar werd van het kasteel van Flostoy.

Exact twee maanden na het overlijden van Paul Garcia de la Vega werd Claude-François de Garcia de la Vega geboren (Gent 19 juli 1643, Flostoy 30 juni 1723) en die had o.m. twee zonen, Jean-Jacques François en Henri Nicolas (Flostoy 9  maart 1689, Reux 12 februari 1689). Deze laatste was luitenant bij de Spaanse infanterie en is de eerste van de familie die zich vestigt in Reux bij Ciney.

Henri Nicolas had een zoon, Philippe François Joseph (Corbion, Leignon 1 september 1737, Ciney 9 mei 1809) die op zijn beurt dan drie zoons had, François Paul Hyacinthe (Reux 1782, Ciney 23 december 1850), Antoine Joseph (Reux 13 januari 1784, Ciney 26 februari 1858) en Anselme Joseph, de grootvader langs moederszijde van Erasme Warnant.

4) Onuitgegeven nota van Tony van Renterghem.

5) La Bibliographie Coloniale Belge, deel V, Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen, Brussel, 1958, pagina 882. Jaarboeken Belgisch Leger 1898 en 1913. Evenals niet een gepubliceerde nota van Jean-Paul Aesseloos gebaseerd op zijn militair dossier.

6) Volgens notities uit de archieven van Tony van Renterghem en het militair dossier was er nog een vijfde kind, een zekere Poulet die op 1 februari 1919 in Belgisch Congo als gevolg van een ziekte overleed. Hij was door vader Erasme naar ginds gestuurd omdat hij daar veiliger zou zijn. Verdere gegevens hierover zijn niet bekend. Vermoedelijk is Poulet geboren na 1886 toen Erasme Warnant in Brussel naar de militaire school ging.

7) Bij pensionering wordt men normaal in de legerreserve gezet met een graad hoger en dus ging hij van kolonel naar de graad van generaal-majoor, hoger officier.

8) Van Paul Putteman verschijnt op 10 september in het tijdschrift Cronycke, het blad van de Oudheidkundige kring van het Land van Dendermonde, naast een ingekorte versie van dit verhaal ook zijn meer gedetailleerde studie van de problemen die Warnant had met het leger en bij de verdediging van Dendermonde.

Hij is ook de auteur van ‘Bang Septemberdagen’, uitgegeven als jaarboek van de Oudheidkundige Kring. Het is nog steeds te koop bij de Dendermondse musea en bij de auteur voor 25 euro. Het is een aanrader. 

IMG_3191

Paul Putteman, chef van de Dendermondse politiezone, schreef het basiswerk over de militaire toestand in de regio in de maanden augustus tot oktober 1914. 

9) Hugo De Looze, ‘Toen den Duitsch kwam. Het Waasland tot de Duitse bezetting (augustus-oktober 1914)’ Deel I. Jaarboek van de Oudheidkundige Kring van het Land van Waas, 2013. Deel 2 verschijnt dit najaar. Erasme en zijn legereenheid gebruikten volgens diens brief in het blad Le Flambeau van 1919 inderdaad de weg langsheen Koewacht en Overslag, dus pal aan de Nederlandse Grens.

10) Journal de Paris, Het is een getypte versie van een krantenartikel uit die periode. Er staat Journal de Paris van 10 oktober 1914 en gaat volgens de krant over de slag aan de IJzer van 15-16-17 september 1914. De data kloppen duidelijk niet en zijn mogelijks een maand verkeerd.

Die dagen in september woedde er de tweede slag om Dendermonde. De eerste gevechten rond Diksmuide dateren wel van de periode 15 tot 17 oktober en werden gewonnen door de Belgen. Het was een onderdeel van de grote uitermate bloedige slag om de IJzer die tot ongeveer 10 november duurde en eindigde met de Duitse bezetting van Diksmuide en de inundatie der IJzervlakte.

11) Over de reden voor die weigering is nog steeds niets geweten.

12) Nouvelle Biographie Nationale 3, Academie Royale de sciences, de lettres et des beaux-arts de Belgique, 1994, pagina 283. Voor de discussies hierover zie Paul Putteman en de nota van Jean-Paul Aesseloos.

Bij die laatste twee is er sprake van onenigheid met de generale staf toen hij ondanks een negatief advies van de legerleiding toch de job in De Congo Vrijstaat van Leopold II aannam. Mogelijks speelden de beide elementen een rol.

13) Dictionnaire des femmes de Belgique, Editions Racine, Brussel, 2006. Pagina’s 580-581.

Legion d'honneur - Frankrijk

De erkenning als Officier in het Franse Erelegioen. De reden waarom ze in juni 1911 aan toen kolonel Warnant werd toegekend is een mysterie. (Foto Tony van Renterghem)

14) De generaal had volgens de archieven van Tony van Renterghem ook een serie onderscheidingen en medailles zoals:

Medaille van de Overwinning 1914-1918 (België), Herdenkingsmedaille Orde van Leopold 1908, de toelating van de Belgische koning om de Franse onderscheiding te dragen, Orde van Oranje Nassau van Koningin Wilhelmina 1911, Ministerie van Oorlog 1918, Herdenkingsmedaille 1870-1871, De Leopoldsorde, Militair Kruis 1e klas, Herdenkingsmedaille Koningschap Leopold II, Kroonorde, Etoile de Service en de benoeming tot Officier van het Franse Erelegioen (Légion d’ Honneur) die hij op 11 juni 1911 kreeg.

Dankbetuigingen:

Susanne Severeid, Uitgeverij Conserve, Het Liberaal Archief, Centre Jean Gol, L’ Association royale Office Généalogique et Héraldique de Belgique, Jean-Paul Aesseloos, Paul Putteman, Hugo De Looze, l’Académie royale de langue et littérature français en Belgique, de Cercle d’ histoire, d’ archéologie et héraldique de Wavre et du Brabant Wallon, de Cercle d’ histoire, d’ archéologie et de généalogie d’ Ottignies-Louvain-la-Neuve, de Cercle de généalogie de Ciney, de Cercle historique Ciney en Familiekunde Vlaanderen, Dendermonde.

Het boek ‘De Laatste Huzaar’ van Tony van Renterghem is nog steeds bij de Nederlandse uitgeverij Conserve te koop.

Mogelijke lectuur

De herdenkingsactiviteiten rond honderd jaar Groote oorlog heeft wat betreft de regio rond Dendermonde al een aantal uitstekende historische werken opgeleverd. Amateurhistorici en ook beroepsmensen hebben hier duidelijk het beste van zichzelf gegeven. Ze mogen er fier op zijn.

Een bloemlezing

– Kleine Helden in de Groote Oorlog, Dendermondenaars en hun verhaal over Wereldoorlog I, redactie Thomas Verwaeren, Stadsarchief Dendermonde, 2014.

– Toen den Duitsch kwam. Het Waasland tot de Duitse bezetting (augustus-oktober 1914) – Deel I, Hugo De Looze, Oudheidkundige Kring van het Land van Waas, 2013. Deel II verschijnt rond november 2014.

– Bange septemberdagen, Paul Putteman, Oudheidkundige Kring van het Land van Dendermonde, 2013. In Cronycke van september verschijnen twee artikels die dieper ingaan op de persoon van Erasme Joseph Warnant.

– 14-18 Belgisch leger – Een klein leger in de Groote Oorlog, Malèk Azoug, Patrick Brion, Rob Troubleyn en Jeroen Hygeliers, Belgisch leger, 2014.

– Tegen-Strijd – De belevingen van de eerste wereldoorlog in het Land van Dendermonde, Aline Sax, e.a., Davidsfonds, Geheugen Collectief, Erfgoedcel Land van Dendermonde, 2014. 

In zaal ’t Sestich, Kerkstraat 111 te Dendermonde loopt rond dit thema een erg professioneel gemaakte tentoonstelling. Ze is toegankelijk van dinsdag tot en met zondag van 14 tot 18 uur. Zaterdag van 10 tot 18 uur. Maandag gesloten. Ze loopt nog tot 13 december.

– Martelaarsteden, België – Augustus-september 1914, Exel Tixhon en Mark Derez, redactie, Presses Universitaires de Namur, 2014.

– Lebbeke ’14-18, meerdere auteurs, Heemkring Lebbeke, jaarboek 2014.

– Een kleine gemeente in de Groote Oorlog, Dirk Verheyden e.a., Heemkring Marcel Bovyn van Sint-Gillis-Dendermonde, 2014. Verschijnt vanaf 6 september.

– Verslag van politiecommissaris Arthur Pollet over de oorlogsmisdaden in Sint-Gillis-Dendermonde in september 1914 en nadien, gemaakt in 1919. Heemkring Marcel Bovyn, 2014

– Dagboek van Marcel Bovyn, brancardier aan het front tijdens de Groote Oorlog. 

Te bezien tijdens de tentoonstelling van de Heemkring Marcel Bovyn in de Sint-Egidiuskerk, Sint-Gillislaan op zaterdag 6, 13 en 20 september van 14 tot 17 uur en op zondag 7, 14 en 21 september van 11 uur tot 12u30 en van 14 tot 17 uur. Te bezoeken ook na afspraak. Dit dagboek wordt mogelijks later uitgegeven.

– Grembergen in de Groote Oorlog, Raph Vermeir, Werkgroep Geschiedenis Grembergen, 2014. Te verkrijgen vanaf 12 september.

Dit loopt samen met de tentoonstelling van 12 tot 15 september in het oud-gemeentehuis in Grembergen, Dr. Haekstraat. Te bezoeken op vrijdag 12 september vanaf 19 uur, op zaterdag en zondag van 10 tot 12 uur en van 14 tot 18 uur en op maandag 15 september van 14 tot 18 uur. Ze zal normaal van 8 tot 13 november opnieuw te bekijken zijn in het Gildenhuis, Hamsesteenweg, Grembergen. Met een voordracht van de auteur in het Gildenhuis op 7 november ’s avonds

– De Groote Oorlog, Het koninkrijk België tijdens de eerste wereldoorlog, Sophie De Schaepdrijver, Houtekiet, 2013

– Erfzonde van de twintigste eeuw, notities bij ’14-’18, Sophie De Schaepdrijver, Houtekiet, 2013

– De laatste Huzaar, Tony van Renterghem, Uitgeverij Conserve, 2010.

Advertenties

2 thoughts on “Erasme Joseph Warnant–Van generaal majoor en verdediger van Dendermonde naar de liberale politiek

  1. Proficiat Willy, weer eens, puik artikel.
    Mercury Traveller
    Antwoord:
    Bedankt. Ik heb er lang op zitten zwoegen. Maar ondanks de puzzelstukken die ontbreken ben ik er toch fier op.
    Willy Van Damme

  2. Vol met fouten: “Un spectacle oubliable se présente alors; on vit régiments de ligne Belge fléchirt sous le choc, mais à la voix de leur vaillant général, le brave Warnant, se reassaisir, sautérent en avant, sans un mot comme des lions furieux traverser et reetraverser les régiments Prussiens. Les régiments de la garde prusienne stupéfaits furent décimes…. “

    “A ce moment le général Warnant, blessé par une balle à l’épaule, laiser retomber son bras. A son cri de douleur, répond un cri de rage. Les belges pareils à des fauves, foncent dans les rang allemands, tuent sans merci…. “

    Vriendelijke groeten, Lucien Casteels Casteels@telenet.be Beeldkunstenaar Artisan image Bild Künstler Изображение Исполнитель 圖片藝術家 http://www.Lucien.be Voor mij moet een foto niet perfect zijn, een mens is ook niet perfect. Er moet nog iets wringen.

    U ontvangt deze e-mail in Blind Carbon Copy (BCC), derhalve ziet u géén e-mailadressen van àndere bestemmelingen. Ik stuur geen e-mails door, zonder éérst de afzenders ervan te wissen, op deze wijze respecteer ik eenieders privacy. Al mijn e-mails zijn op virussen gecontroleerd ! Wilt u geen e-mails meer ontvangen, geef mij dan a.u.b. een seintje !

    Kijk ook eens naar: http://fotoholstraat.weebly.com
    Elce 2013
    Antwoord:
    Het is jaren geleden overgeschreven door Tony van Renterghem en ik heb het gewoon weergegeven zoals het er stond in het document van de Nederlandse kleinzoon. Ik kon het toch moeilijk herschrijven. Dat doen zou grof geweest zijn.
    Willy Van Damme

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s