België – Een andere geschiedenis

Eind vorig jaar verscheen bij uitgeverij EPO het boek ‘België, een geschiedenis van onderuit’. Het bevat een verzameling essays over het verleden van ons land samengebracht onder redactie van Jan Dumolyn en Tjen Mampaey. Het blijkt een al wat oud project te zijn dat men nu eindelijk wist te realiseren.

99.999% der bevolking

Het idee hierachter is de Belgische geschiedenis vanuit een ander perspectief te bekijken. Ze hebben daarbij een aantal specialisten bij elkaar gebracht om deelaspecten van ons verleden te belichten. En dat geeft bijwijlen zeer boeiende lectuur.

Ditmaal kijkt men niet vanuit de daden van allerlei koningen, prinsen, generaals, ministers en partijbonzen, maar vanuit het leven van de kleine man in de straat, op het veld of in de fabriek. Niet dus zoals velen nog steeds doen die alleen aandacht hebben voor wat dan de hoofdrolspelers heten te zijn.

Het doet denken aan de recente TV-reeks op VRT “De coulissen van de Wetstraat” waarbij toppolitici het nog eens allemaal komen uitleggen. Wat zoals duidelijk bleek zorgde voor een mis-en-scene waarbij de kijker continu op een verkeerd been werd gezet.

Belkgië - Een geschiedenis van onderuit - Jan Dumolyn & Tjen Ma

Het doet ook denken aan TV-series als die over de Tudors of de Borgia’s waar de actie beperkt wordt tot een samenspel tussen de heren (en dames) aan de macht of bijna aan de macht. Met liefst veel seks. Dat verkoopt beter!

De sociaal-economische toestand die deze macht ondersteunde of kraakte komt dan nooit aan bod. En evenmin trouwens komen de financiers in beeld, de geldmannen die achter de schermen soms echt aan de touwtjes trokken. Volksvermaak en vooral bedrog natuurlijk.

In ‘België, een geschiedenis van onderuit’ wil men dit corrigeren. Onderwerpen die hierbij aan bod komen zijn de levensstandaard en het voedingspatroon, de toestand op het platteland en de landbouw, de evolutie van middeleeuwse ambachtslui naar arbeiders en de strijd voor de sociale en politieke erkenning van de gewone man en zijn organisaties.

Ook de positie van de leerkracht, de volkscultuur en de evolutie van het geloof in onze contreien komen aan bod. Het zijn allemaal korte ongeveer 30 pagina’s lange stukken en dat is natuurlijk al een eerste probleem.

Zo is het eerste hoofdstuk dat over de levensstandaard gaat zeer boeiend, met daarbij een pak mij onbekende gegevens. Maar feitelijk is dit onderwerp alleen al zeker een dik boek waard. En dus blijft men een beetje op zijn honger zitten. Het bespreekt echter zaken die in series als de Tudors & co nooit aan bod komen. En nochtans is juist dit essentieel om te weten hoe het toen exact was.

Vooreerst gaat dit over 99,999% der bevolking en bovendien vormt dit de basis waarop de macht van die elite zich kon vestigen. Het is dankzij de na 1500 geleidelijk aan gestegen voedselproductie en welvaart dat de West-Europese vorstenhuizen die vele oorlogen konden voeren en een koloniaal imperium uitbouwen.

Maar juist zoals Ivan De Vadder in zijn serie geen aandacht had voor de sociaal-economische basis dankzij welke poujadisten als een Jean-Marie Dedecker konden groeien, zo gaat de klassieke geschiedschrijving ook hier voorbij aan de essentie van wat geschiedschrijving hoort te zijn. Leer wat jaartallen en namen uit je hoofd en je bent een ‘kei’ in de geschiedenis. Toch bij sommigen.

Amerikaanse cultuur

Natuurlijk zijn niet alle hoofdstukken even boeiend of goed. Zo is het essay over de positie van de leerkracht gedurende de laatste twee eeuwen zeer boeiend maar minder belangrijk in het geheel van onze vaderlandse geschiedenis.

Het minste lijkt wel dat over volkscultuur en ontspanning. Het gaat voor een belangrijk deel over enkele culturele acties die zich in politiek linkse hoek situeren, dikwijls dan nog in het Waasland en Klein-Brabant, de streek van Tjen Mampaey.

Dit waren wel boeiende en soms hoogstaande initiatieven maar het is niet echt wat men ‘volkscultuur’ kan noemen. Uiteindelijk appelleerden theatergroepen als Vuile Mong en zijn Vieze Gasten, de Internationale Nieuwe Scene en het Trojaanse Paard vooral aan een bepaalde elite en hadden ze veelal weinig voeling met wat dan Jan en Rita modaal zijn.

Die luisterde naar de Beatles, Will Tura of Adamo, keek naar films als die met James Bond, Gone with the Wind, de slapsticks rond Louis de Funès en cowboyfilms met John Wayne of TV-series als Slisse en Cesar, Bonanza en The Men from UNCLE.

En veelal betekende dat ook een veramerikanisering en globalisering van onze cultuur tot een soort eenheidsworst made in the US. Dat is de cruciale evolutie op volkscultureel vlak van de voorbije decennia, niet het leuke maar beperkte succes van een Mong Rosseel of Jan Cap. En die analyse ontbreekt feitelijk.

Voor wie eens een ander geschiedenisboek wil lezen dan een vol verhalen over de dolle avonturen van Lodewijk de 14de en andere koninklijke schuinsmarcheerders is dit een prijzenswaardig boek. Het is de anti-Ivan De Vadder.

Het boek geeft een soms zeer goede introductie van de realiteit achter die pracht en praal van vorsten, kardinalen en toppolitici. Bovendien bevat het boek een stevige literatuurlijst zodat de hongerige naar meer geen problemen zou mogen hebben.

Willy Van Damme

”België, een geschiedenis van onderuit”, redactie Jan Dumolyn, Tjen Mampaey. Epo, 2012, 254 pagina’s. Kostprijs: 20 euro.

Met essays van Frank Caestecker, Hendrik Callewier, Isabelle Devos, Bart De Wilde, Pieter Fannes, Jelle Haemers, Thijs Lambrecht, Yves Segers, Sven Steffens, Anne-Laure Van Bruaene, Eric Vanhaute, Lies Van Rompaey en Bart Vranckx.

Advertenties

3 thoughts on “België – Een andere geschiedenis

  1. Mijn oordeel over dit boek is niet bepaald positief. Ik vind het historici onwaardig. Beide auteurs focussen immers louter en alleen op hun streek van herkomst – Dumolyn op Gent en Brugge en Mampaey op het Waasland en dan ook nog op zijn eigen beroep als leerkracht. Ik ervaar het boek als een pose van elitaire intellectuelen (zeker Dumolyn) die zich geen raad meer weten met hun obsessie ‘marxist’ te zijn en aan de kant van de “onderdrukten” te staan (tot die onderdrukten de macht grijpen waarop ze meteen gedumpt worden – cf. wat er gebeurde wanneer de Vietcong in Zuid-Vietnam overnam en de Amerikanen in paniek moesten vertrekken). Dit is platte “ideologie” en “apologie” van het meest doorzichtige en eenzijdige soort (zoals de meeste, om niet te zeggen alle boeken, die de ‘proletarische uitgeverij” van EPO als seculiere missionaris uitgeeft).
    Ik schreef over het boek op mijn blog het volgende:
    “Over Jan Dumolyn & Tjen Mampaey België: Een geschiedenis van onderuit. Berchem, EPO, 2012. Een EPO-boek (m.a.w. reeds na 6 maand aangeboden door De Slegte, zoals blijkt als je even googelt). Geschiedschrijving van de ‘kleine man’ of de ‘gewone man’ versus koningen, vorsten, edellieden en andere machthebbers. De ‘kleine man’ omschreven als de ‘grote massa van stemlozen’, en in de Inleiding qua maatschappelijke ondergeschiktheid anno 2013 uiteraard gelijkgesteld met de ‘vrouw’. 1) De kleine mannen die in het boek in beeld komen, zijn in meer dan ruime mate leden van een geschiedkundig gezien sociaaleconomisch in belang winnende en dus niet echt stemloze maar juist wel politiek strijdvaardige bevolkingslaag. (Behalve de boeren misschien. Maar als de landbouwers door de eeuwen heen zelf de opbrengst per oppervlakte grond gestaag opdrijven, kun je moeilijk verlangen dat een zelfde aantal boeren het goed kan blijven stellen. Is dit niet wat we ‘vooruitgang’ noemen?) De eersten in de rij die opgevoerd worden, zijn de handwerkers van de stad Damme, die in 1280 in de pen kropen om hun ‘klacht’ over te maken aan hun vorstelijke soeverein, Robrecht van Béthune. De handwerkers eisten in de eerste plaats minder eenzijdig opgelegde geldelijke belastingen. Als simpele mensen zoals wij het al weten, horen geschiedenisprofessoren toch zeker te weten dat de ‘grote massa stemlozen’ in die eeuwen niet eens wist wat een pen was en ook geen geldelijke belastingen betaalde. Daarvoor diende je tot de betere stedelijke bevolkingslagen te behoren die geldelijke inkomsten hadden en in die zin ook belast konden worden. 2) Het gebruik van ‘statische’ gegevens in plaats van ‘dynamische evoluties’ is historici onwaardig. Het boek bevat zo meerdere data die slachtoffer worden van een bijzonder eenzijdige interpretatie. Voorbeeld: het aandeel van voedsel in de bestedingen. Een hoger aandeel van bestedingen aan voedsel en drank in het totaalpakket hoeft geenszins te betekenen dat men in armoede vervallen is. Het kán en zal ongetwijfeld dikwijls het geval zijn. Maar het kán ook andersom. Algemeen geldt dat wanneer de koopkracht stijgt, mensen eerst de bevrediging van bestaande in gewoonten vertaalde behoeften en verlangens zullen verfijnen vooraleer vrij spel te geven aan nieuwsoortige behoeften en verlangens, wat het aandeel van de bestedingen met betrekking tot deze behoeften in eerste instantie zal doen stijgen. Naast spek blijven eten gaat men niet op vakantie naar de Seychellen, maar in plaats van spek doet men zich tegoed aan veel duurder rundsvlees en in plaats van schraal bier drinkt men wijn. Voorbeeld 2: het hebben van schulden is niet zomaar een teken dat enkel en alleen verwijst naar een verlaagde levensstandaard en naar niets anders. Om schulden te maken moet je in heel veel gevallen kredietwaardig zijn. En krediet en leningen zijn evenzeer de uiting van in optimisme en toekomstvertrouwen gedane ‘investeringen’ als van nijpend koopkrachttekort. 3) De ‘kleine man’ kan je als begrip en concept niet los zien van zijn relatie met de ‘grote mannen’. De focus op een geschiedenis van de ‘kleine’ man levert evenzeer nepgeschiedenis als de visie op de geschiedenis als het werk van ‘grote mannen’. Het is hun wederzijdse relatie die geschiedenis maakt, geschiedenis zowel met een kleine letter als met een hoofdletter. Leg naast dit rijkelijk geïllustreerde EPO-boek het beruchte bittere pamflet ‘Listen, Little Man!’ (1948) [’Rede an den kleinen Mann’, 1945] van de voor de nazi’s én de Stalin-communisten én de psychoanalytische associaties gevluchte maar hopeloos verdwaald geraakte psychoanalyticus Wilhelm Reich (1897-1957). Dan vraag je je meteen af welke brok de stemhebbende auteurs als zelfverklaarde verdedigers en ‘politiek strijdvaardige’ voorhoede van de stemloze ‘kleine man’ in hun keel hebben. Dit EPO-boek verklankt geenszins de stem van de ‘kleine man’ maar deze van een schare intellectuelen waarvan het overgrote deel nog niet eens kan zeggen dat ze de borst hebben gekregen van een ‘kleine vrouw’ of hun zakgeld van een ‘kleine man’.”
    Eric Rosseel
    Antwoord:
    Een snelle reactie.
    Persoonlijk ben ik dus zeker minder negatief en zie het als positief in vergelijking met veel andere geschiedschrijving waar oppervlakkigheid troef is.

    Er is ook niets mis mee om in dit boek een stuk over de onderwijzer te plaatsen. Het is niet omdat Tjen Mampaey onderwijzer was dat een stuk over dit onderwerp er niet zou in mogen. Ik vond het ook niet slecht.

    Alleen het stuk over cultuur was naar mijn smaak niet goed. Daar bleef men in essentie hangen bij wat linkse intelligentsia mooi vinden en boeiend en ontbrak het aan een analyse. Ik heb trouwens van die voorbeelden die ik in mijn bespreking gaf steeds genoten. Maar ‘volkscultuur’ noem ik dat zeker niet. Dan had men beter de impact van een Eddy Wally en Bobbejaan Schoepen besproken.
    Willy Van Damme

  2. Upstairs, downstairs … alleen het decor verandert.
    Edith Legrand
    Antwoord:
    Inderdaad, ze dronken een glas, pisten een plas en alles bleef als het was.
    Willy Van Damme

  3. Geen echte “lezer” zijnde – mijn concentratie-spanningsboog laat dit niet meer toe – ( ik heb het boek dus niet gelezen, en zal dit waarschijnlijk ook niet doen) vind ik wel heel boeiend om hier verschillende interpretaties te mogen “lezen”. Dat het hier niet om een “standaardwerk” gaat alla Howard Zinn’s “Geschiedenis van het Amerikaanse Volk” (dat ik wel ooit heb gelezen) heb ik ook begrepen.
    Gerard Eggermont
    Antwoord:
    Neen, het is voor mij eerder een aanzet, een proevertje om te komen tot een meesterwerk als dat van Howard Zinn. Het verscheen trouwens bij dezelfde uitgeverij in het Nederlands.
    Willy Van Damme

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s