Noord en Zuid – De slag om Iran gaat versnelling hoger

In de vroegere Sovjetrepubliek Azerbeidzjan is men zinnens het land te herdopen in Noord-Azerbeidzjan en ook de grondwet aan te passen. Voortaan zou de republiek volgens die nieuwe grondwet bestaan uit zowel een Noord- als een Zuid-Azerbeidzjan. Maar Zuid-Azerbeidzjan ligt in Iran met Tabriz als voornaamste stad. De eerste officiële en publieke stap om ook Iran in stukken te hakken is hiermee gezet.

BP en Chevron

Sinds de vroegere Sovjet Unie in 1991 kapot werd geslagen behoort Azerbeidzjan tot de invloedssfeer van de VS en Groot-Brittannië. En daar zijn begrijpelijke reden voor. Het grenst aan de Kaspische Zee en die bevat enorme hoeveelheden olie en gas en dus zijn de oliemaatschappijen BP en Chevron hier heer en meester (1).

Naast dan de familie van Heydar Alijev – een topman van de oude KP – en zijn zoon Ilham. Deze besturen als president het land zonder veel oppositie toe te laten. Eerst was dat Heydar Alijev en sinds 2003 zijn zoon Ilham Alijev. Wie te hard tegen de president roept neemt best snel de biezen richting het buitenland.

Het land ligt vlakbij Turkije en grenst aan Armenië, Georgië, Rusland en Iran, een geostrategische gevoelige regio. Zeker sinds de VS er op gebrand is om zowel Rusland en vooral Iran zoveel mogelijk te verzwakken.

Israël

Zo was het geen toeval dat het door een Israëlische officier geleide en door de VS getrainde en bewapende Georgische leger op 8 augustus 2008 – Juist de dag toen in Beijing de Olympische Spelen begonnen – Rusland aanviel.

Als Israël ooit Iran wil bombarderen dan kan het dat simpel doen via Georgië, Armenië of Azerbeidzjan. Rechtstreeks vanuit Israël naar Iran vliegen hoeft het dus zeker niet te doen. Het heeft vlakbij Iran zelfs keuze zat dus.

Achter de schermen is er in de regio dan ook een drukke diplomatie aan de gang. Zo zijn er al lang geruchten over een militair pakt tussen Georgië en Israël gericht tegen Iran. Iran poogt van haar kant zoveel mogelijk goede relaties te onderhouden met die buurlanden uit de Kaukasus. En ook zo voor Rusland die elke Amerikaanse aanwezigheid hier ziet als een poging om haar te omsingelen, te wurgen.

Het gaat hier immers niet alleen over de olie- en gasvoorraden van Azerbeidzjan maar ook over die van Iran en de controle over Rusland. En daar de VS haar positie van enige wereldsupermacht wil behouden is die strijd vrij intens te noemen. Zo steunde men vanuit het westen jarenlang de Tsjetsjeense salafisten in hun gevecht tegen Rusland voor controle over de Kaukasus.

Een claim op Iraans grondgebied

Het voorstel van een aantal belangrijke Azerbeidzjaanse parlementsleden van zowel de meerderheid als de oppositie dient dan ook gezien te worden als een nieuwe stap in die deels geheime oorlog die in de regio gevoerd wordt. Wat zij doen is niets anders dan een claim leggen op een stuk Iraans grondgebied dat meer dan driemaal groter is dan België en met meer dan 8 miljoen inwoners.

Het voorstel werd volgens een bericht van 2 februari op de website van Azernews ingediend door Siyavush Novruzov, parlementslid en adjunct-secretaris van de heersende Yeni Azerbeidzjan Partij en gesteund door Gudrat Hasanguliyev, voorzitter van het oppositionele Verenigde Azerbeidzjaans Volksfront. In theorie aartsvijanden.

Ook Fazayil Aghamali, voorzitter van Atan Vatan, een partij die de regering steunt, schaarde zich achter het voorstel. Voor hem was het daarbij ook noodzakelijk dat artikel 11 van de grondwet moet herschreven worden zodat Azerbeidzjan volgens die wet officieel ook bestaat uit het Iraanse Azerbeidzjan (Zuid-Azerbeidzjan).

Het is alsof het Nederlandse parlement de Nederlandse grondwet zou herschrijven zodat Nederland ook Belgisch Limburg of de provincie Antwerpen zou omvatten. Opvallend is dat het verhaal voor zover geweten in de Iraanse pers niet werd vermeld en dat ook grote buitenlandse persbureaus en media zoals Reuters, BBC en Al Jazeera er hier het zwijgen op nahielden.

Iran opdelen

Deze toch belangrijke stap van een buurland dient gezien te worden als een eerste zet in de richting van het in stukken hakken van Iran. Waarbij Azerbeidzjaanse politici een vorm van nationalisme promoten die er bij sommigen in het land zeker wel zal ingaan.

Dat men die stap zet en men desondanks overal elders in het publiek zwijgt is opvallend. Normaal dient een staat die een dergelijke daad stelt als een gevaar voor de vrede voor de VN-Veiligheidsraad gebracht te worden. Dat men in Europa, de VS en ook de VN zwijgt is dus minstens merkwaardig.

Zo is het geweten dat het Amerikaanse leger verscheidene diepgaande studies over de etnische en religieuze opmaak van Iran bestelden. Ook poogde de VS in het recente verleden in het land zowel de Koerden (via de Turkse PKK), de Arabieren, de Azeiri’s en de Baluchi’s uit Baluchistan, een aan Pakistan grenzende provincie, tot opstand te bewegen. Tevergeefs.

Zo heeft de VS en ook Israël volgens een serie Amerikaanse en Britse bronnen uitvoerige steun gegeven aan Jundullah, een fundamentalistische terreurgroep die beweert te strijden voor de rechten van de Baluchi’s. In de VS wordt trouwens tegenwoordig zelfs openlijk gesproken over het in stukken hakken van Iran.

Een stuk van de buit

Dat Azerbeidzjaanse politici openlijk pleiten voor de annexatie van Iraans Azerbeidzjan lijkt dan ook de steun te genieten van de Britten, de Amerikanen en de Israëli’s. Gezien de invloed van Washington en Londen in de hoofdstad Bakoe lijkt dat logisch.

Ziet men in Bakoe de bui al hangen en rekent men op een deel van de plunder eens Iran in de touwen ligt? Is er al sprake van een belofte in ruil voor bijvoorbeeld het gebruik van het Azerbeidzjaanse luchtruim voor een oorlog tegen Iran?

In de republiek Azerbeidzjan en Iraans Azerbeidzjan wordt het Azeri gesproken, een taal verwant aan het Turks maar met veel Iraanse elementen, vooral in Iraans Azerbeidzjan. Taalkundig zijn er nogal veel verschillen en de taal wordt in beide delen ook anders geschreven. In Azerbeidzjan in het Latijns schrift, in Iran in het Arabisch.

De Azeiri’s zijn de grootste minderheid in Iran maar ze is vrij invloedrijk. Verscheidene topfiguren van het land komen uit die regio. In Iran worden er nogal wat grappen verteld over de Azeiri’s die best te vergelijken zijn met de Belgenmoppen die in Frankrijk en Nederland rondgaan.

Illegale verdragen

Het gebied behoorde tot ongeveer de 11 eeuw tot de Iraanse invloedsfeer maar kwam door de komst van de Seltsjoeken (een Turks rijk en voorloper van de Ottomanen) een tijdlang onder Turkse controle. Het bleef een grensgebied maar zeker in het huidige Azerbeidzjan was de Iraanse invloed bijna steeds primordiaal. Het gebied was een verzameling kleine vorstendommen – Kanaten – die als vazallen van de Iraanse Sjah beperkte autonomie hadden.

In de negentiende eeuw veroverde de Russische tsaar Alexander I het gebied op de Iraanse Sjah Fath Ali Qajar in wat in Iran nu nog steeds als een der grootste nederlagen uit haar geschiedenis wordt gezien. Het leidde tot de verdragen van Gulistan van 1813 en Torkamonchai van 1828.

Volgens Gudrat Hasanguliyev zijn die verdragen echter strijdig met de wil van de Azeiri’s en zijn ze dus als illegaal. Het probleem met die versie van de geschiedenis is dat zonder die verdragen de Republiek Azerbeidzjan dan Iraans zou zijn en zeker geen onafhankelijke staat. Vele Iraanse nationalisten vinden die verdragen trouwens eveneens ongeldig en zien het oostelijke deel van de Kaukasus, incluis zelfs Georgië en Armenië nog steeds als Iraans.

Of hoe nationalisme ook hier de geschiedschrijving probleemloos vervalst. Bij het bekijken van het verleden kan iedere nationalist wel zijn gelijk vinden. Probleem is wel dat men het Azerbeidzjaanse nationalisme hier wil oppeppen op een plaats en een ogenblik waar er vooral rust nodig is en men ten allen prijzen herrie van welke aard ook moet vermijden.

Dit giet echter alleen olie op het vuur. Maar dat moeten sommigen in Washington, Londen en Israël zeker leuk vinden.

Willy Van Damme

1: BP is leider in het nieuwe Azerbeidjaanse gasproject Shah Deniz waarin echter de National Iranian Oil Company (NIOC) via haar dochter Naftiran Intertrade Co 10% bezit. Bij de recente Amerikaanse sancties tegen Iran werd dit project hiervan uitgesloten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s